ر و خويشتن بينی واز خود راضی بودن</a><a class="folder" href="w:html:294.xml">73. باب اخلاق نيکو و پسنديده</a><a class="folder" href="w:html:298.xml">74.باب حلم و بردباری و تأنی کردن و نرمش نمودن</a><a class="folder" href="w:html:302.xml">75. باب عفو و بخشش و دوری از نادانان </a><a class="text" href="w:text:305.txt">76. باب تحمل و برداشت آزار و اذيت</a><a class="folder" href="w:html:306.xml">77. باب در مورد خشم و غضب، هرگاه حريم شريعت پايمال شود و برای ياری دين خدا</a><a class="folder" href="w:html:309.xml">78.باب دستور اوليای امور و زمامداران به مهربانی ونرم رفتاری با رعايای خويش و خطر انديشی و شفقت بر ايشان و منع از خيانت و سختگيری و بيهوده گذاشتن مصالح شان و بی خبری از آنان و نيازمندی ها و حاجات شان</a><a class="text" href="w:text:312.txt">79.باب در فضيلت و برتری زمامدار دادگر و عدل گستر</a><a class="folder" href="w:html:313.xml">80. باب در لزوم فرمانبرداری اوليای امر در غير معصيت خد و حرام بودن پيروی شان در معصيت و نافرمانی خداوند جل جلاله</a></body></html><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:287.txt">1</a><a class="text" href="w:text:288.txt">2</a><a class="text" href="w:text:289.txt">3</a></body></html>قال الله تعالی: { وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ} الشعراء: ٢١٥
و قال تعالی: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ} المائدة: ٥٤
و قال تعالی: { يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ} الحجرات: ١٣
و قال تعالی: {فَلَا تُزَكُّوا أَنفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى} النجم: ٣٢
و قال تعالی: { وَنَادَى أَصْحَابُ الأَعْرَافِ رِجَالاً يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيمَاهُمْ قَالُواْ مَا أَغْنَى عَنكُمْ جَمْعُكُمْ وَمَا كُنتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ{48} أَهَـؤُلاء الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لاَ يَنَالُهُمُ اللّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ لاَ خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَنتُمْ تَحْزَنُونَ{49} الأعراف: ٤٨ – ٤٩

خداوند می فرمايد: و بازوی خويش را بر آنانکه از تو پيروی کردند (از مسلمانان) پهن کن. شعراء: 215
و ميفرمايد: ای مؤمنان هر که از شما از دين خود برگردد، پس خداوند گروهی را خواهد آورد که آنان را دوست دارد و آنان نيز او را دوست می دارند، متواضع اند در برابر مؤمنان و درشت خوی اند بر کافران. مائده: 54
و ميفرمايد: ای مردم شما را آفريديم از يک مرد و يک زن و شما را جماعت ها و قبيله ها ساختيم تا يکديگر را بشناسيد و گراميترين شما نزد خداوند پرهيزگارترين شماست. حجرات: 13
 و ميفرمايد: پس خويشتن را ستايش منمائيد و خداوند به آنانکه پرهيزگاری کردند، داناتر است. نجم: 32
و ميفرمايد: و اهل اعراف ندا نمودند مردمی را که می شناسند، آنان را به قيافهء شان گويند: کفايت نکرد جمعيت شما آنگه که سرکشی می کرديد. آيا اين جماعه آنانند که شما سوگند می خورديد که هر گز به آنان نرساند خداوند رحمت خود را، گفته شد درآييد به بهشت بر شما هيچ ترس نيست، و نه شما اندوهگين شويد. اعراف: 48 – 49 

602- وعن عِيَاضِ بنِ حِمَارٍ رضي اللَّه عنه قال: قال رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم: « إِن اللَّه أَوحَى إِليَّ أَنْ تَواضَعُوا حتى لا يَفْخَرَ أَحَدٌ عَلى أَحد، ولا يَبغِيَ أَحَدٌ على أَحَدٍ » رواه مسلم.

602- از عياض بن حمار رضی الله عنه روايت شده است که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم  فرمود: خداوند بر من وحی فرستاد که با همديگر فروتنی کنيد، تا کسی بر ديگری فخر نفروشد و يکی بر ديگری سرکشی نکند.
ش: امام حسن رضی الله عنه گفته است: تواضع آنست که چون شخص از خانه اش برآيد هر مسلمانی را که ببيند تصور کند که از وی بزرگتر است.
ابو يزيد گويد: تا وقتی که انسان تصور کند که مردم بدتر از اويند، متکبر می باشد. برخی را عقيده بر اين است که تواضع شکسته نفسی بوده و ضد آن تکبر است.
قرطبی گفته است: تواضع، انکسار و شکسته نفسی است و آن کسی را می خواهد که تواضع و فروتنی در برابرش صورت گيرد که آن ذات احديت است. و کسی را می خواهيد که خداوند به تواضع برای شان امر نموده است، مثل پيامبر و رهبر و حاکم و عالم و پدر.
و اينگونه تواضع لازم و ستوده است که خداوند مقام متواضع را در چنين مواردی در دنيا و آخرت بالا می برد.
و اما تواضع در برابر سائر مردم، اصل در آن اين است که نيکو و پسنديده است، هرگاه برای خدا انجام شود، و اما تواضع برای ستمگران و ثروتمندان و دنيا داران ذلتی است که پايانی ندارد.
و در حديث آمده است: آنکه بواسطهء ثروت، ثروتمندی در برابرش فروتنی کند، دو سوم دينش می رود.
603- وعَنْ أبي هريرة رضي اللَّه عنه أَن رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قال: « ما نَقَصَتْ صَدقَةٌ من مال، وما زاد اللَّه عَبداً بِعَفوٍ إِلاَّ عِزّا، ومَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ للَّهِ إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ » رواه مسلم.

603- ابو هريره رضی الله عنه روايت می کند که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: هيچ صدقهء مال را مواجه به نقصان نکرده، و هيچ بنده ای را عفو و گذشت جز عزت نيفزوده، و هيچ کسی برای خدا فروتنی نکرده، مگر اينکه خداوند او را برتری داده است.
ش: صدقه مال را کم نکند، آنکه در دنيا بر آن برکت نهاده شده و ضرر از آن دفع گردد يا آنکه در آخرت ثواب آن چند برابر شود.

604- وعن أَنس رضي اللَّه عنه أَنَّهُ مَرَّ عَلَى صِبيانٍ فَسَلَّم عَلَيْهِم وقال: كان النَّبِيُّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَفْعَلُه. متفقٌ عليه.

604- از انس رضی الله عنه روايت است که:
او از کنار اطفالی گذشته و بر آنها سلام نموده و گفت: پيامبر صلی الله عليه وسلم اين کار را انجام ميدادند.

605- وعنه قال: إِنْ كَانَتِ الأَمَةُ مِن إِمَاءِ المَدِينَةِ لَتَأْخُذُ بِيَدِ النبيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم، فَتَنْطَلِقُ بِهِ حَيثُ شَاءَت. رواه البخاري.

605- از انس رضی الله عنه روايت است که:
پيامبر صلی الله عليه وسلم آنقدر مهربان بود که کنيزی از کنيزان مدينه توانائی داشت، که دست پيامبر صلی الله عليه وسلم را گرفته و به هر جائی که می خواست، ببرد.

606- وعن الأسوَد بنِ يَزيدَ قال: سُئلَتْ عَائِشَةُ رضيَ اللَّه عنها: ما كانَ النَّبِيُّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَصنعُ في بَيْتِه؟ قالت: كان يَكُون في مِهْنَةِ أَهْلِهِ يَعني: خِدمَةِ أَهلِه فإِذا حَضَرَتِ الصَّلاة ، خَرَجَ إِلى الصَّلاةِ ، رواه البخاري.

606- از اسود بن يزيد رضی الله عنه روايت است که گفت:
از عائشه رضی الله عنها سؤال کردم که پيامبر صلی الله عليه وسلم در خانه اش چه می کرد؟
گفت: ايشان به کار خانهء خويش مشغول بودند و چون هنگام نماز می رسيد، به نماز برمی آمدند.

607- وعن أبي رِفَاعَةَ تَميم بن أُسَيدٍ رضي اللَّه عنه قال: انْتَهَيْتُ إِلى رسول 