م سه شبانه‌روز در حمراءالأسد اقامت گزيد و به دستور رسول خدا در نقاط مختلف، آتش روشن نمودند تا دشمن تصور كند كه تعداد مسلمانان چندين برابر شده است؛ چنانكه آنها چنين تصور نمودند و از معرکه گریختند(14). 
ابن سعد مي‌گويد: «پيامبر به اتفاق يارانش به حمراءالأسد رسيد. مسلمانان در آن شب در پانصد نقطة مختلف آتش روشن كردند. خبر لشكركشي مسلمانان در همه جا پيچيد و از اين طريق دشمنانشان شكست خوردند.»(15) 
---------------------------------------------------------------------------------------------
1) «روحاء» در مسیر مدینه به مکه در 73 کیلومتری واقع شده است.
2) مجمع الزوائد، هیثمی، ج 6، ص 121.
3) البدایه و النهایه، ج 4، ص 50.
4) همان.
5) غزوه احد، ابی‌فارس، ص 144 به نقل از الطبقات الکبری، ابن سعد، ج 2، ص 43.
6) زاد‌المعاد، ج 3، ص 245.
7) البدایه و النهایه، ج 4، ص 51.
8) تاریخ الإسلام، ذهبی – مغازی، ص 226.
9) صور و عبرمن الجهاد النبوی فی المدینه، ص 142.
10) البدایه و النهایه، ج 4، ص 53.
11) المحرر الوجیز، ابن عطیه، ج 3، ص 411.‌
12) مرویات غزوه احد، باکری، ص 367 – 369.
13) فی ظلال القرآن، ج 1، ص 519.
14) غزوه احد، ابی‌فارس، ص 51.
15) الطبقات، ابن سعد، ج 2، ص 49.جنگ احد، اولين غزوه‌اي بود كه زنان مسلمان در آن شركت نمودند. زنان، نقش مهمی در آب‌دادن مجاهدان و پانسمان زخميان داشتند. در اين جنگ، شجاعت و صداقت ايمان زنان مسلمان بروز نمود. آنها هر چند به قصد آب‌دادن تشنه‌كامان و مداواي زخميان شركت كرده بودند، اما برخي جهت دفاع از رسول خدا(ص)  در برابر ضربات سهمگين دشمن نيز ايستادگی نمودند.
زناني كه در احد شركت نمودند عبارتند از: ام‌المؤمنين، عایشه، ام‌‌عماره، حمنه بنت جحش الأسديه، ام‌سليط، ام‌سليم و تعدادي از زنان انصار(1). 
ثعلبه بن ابي مالك (رض) مي‌گويد: «روزي عمر(رض) چادرهايي بين زنان مدينه تقسيم نمود. در پايان، يك چادر خوب باقي ماند. برخي از حاضران گفتند: اين چادر را به دختر رسول الله (يعني ام‌كلثوم كه دختر علي و همسر عمر بود،‌ بده) عمر گفت: ام‌سليط انصاري كه با پيامبر بيعت نموده است، حق تقدم دارد. او در جنگ، مسئولیت حمل آب برای مجاهدان را برعهده داشت(2). 
------------------------------------------------------------------------------
1) مسلم، کتاب الجهاد، باب غزوة النساء، شماره 1779.
2) بخاری، کتاب المغازی شماره 4071.انس (رض) مي‌گويد: روز احد، افراد از اطراف پيامبر پراكنده شدند. در آن روز عایشه بنت ابي بكر و ام‌سليم را ديدم كه مشكها را آب مي‌كردند و به پشت مي‌گذاشتند و با سرعت خود را به مجاهدان مي‌رساندند و دوباره باز مي‌گشتند و اين عمل را چندين بار تكرار كردند(1). 
كعب بن مالك مي‌گويد: در روز احد، عایشه و ام‌سليم بنت سلمان را ديدم كه مشكهاي آب را به پشت حمل مي‌كردند و حمنه بنت جحش به تشنگان آب مي‌داد و زخميان را مداوا مي‌نمود. ام‌ايمن نيز به مجروحان آب مي داد(2). 
---------------------------------------------------------------------------
1) بخاری، کتاب الجهاد و السیر، باب غزوة النساء، شماره 2880.
2) المغازی، واقدی، ج 1، ص 249.از انس بن مالك روايت است كه رسول خدا (ص) در غزوات، ام‌سليم و تعدادي از زنان انصار را با خود مي‌برد و آنها به مداواي مجروحان و آب‌دادن تشنگان مي‌پرداختند(1). 
عبدالرزاق از زهري چنین روايت مي‌نمايد: «زنان، در صحنه‌هاي جنگ در ركاب رسول خدا (ص) حضور داشتند و مجروحان را مداوا می‌نمود و به مجاهدان نیز آب مي‌دادند.»(2) 
ربيع بنت معوذ مي‌گويد: ما همراه رسول خدا در جنگ شركت داشتيم و مجاهدان را آب مي‌داديم و مجروحان را مداوا مي‌نموديم و شهدا را به مدينه مي‌رسانديم و در روايتي مي‌گويد: ما در جنگ شركت داشتيم. به مجاهدان آب می‌دادیم و به آنان خدمت مي‌نموديم و زخميان و كشته‌شدگان را به مدينه مي‌رسانديم(3). 
ابي‌حازم مي‌گويد: از سهل بن سعد كه از زخم رسول خدا مورد سئوال قرار گرفت، شنيدم كه مي‌گفت: به خدا سوگند من دقيقاً كسي را كه زخم رسول خدا را شستشو مي‌داد و كسي كه آب مي‌ريخت و داروئي را كه ايشان را با آن معالجه كردند، به ياد دارم و افزود كه فاطمه، زخم را مي‌شست و علي آب مي‌ريخت و چون خون متوقف نمی‌گردید، فاطمه قطعه حصيري برداشت و آن را سوزاند و بر زخم رسول خدا گذاشت تا اينكه خون متوقف گردید(4). 
-------------------------------------------------------------------------------------
1) مسلم، کتاب الجهاد و السیر، غزوة النساء، شماره 1779.
2) البخاری، فتح الباری، ابن حجر، ج 6، ص 92، شماره 2880.
3) بخاری، کتاب الجهاد و السیر، شمارة 2882، 2883.
4) بخاری، کتاب المغازی، شماره 4075.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:40.txt">ازدواج با خديجه</a><a class="text" href="w:text:41.txt">مشارکت در بازسازی کعبه</a><a class="text" href="w:text:42.txt">درسها، فوائد و عبرتها</a><a class="text" href="w:text:43.txt">آمادگی مردم برای استقبال از نبوت محمّد</a></body></html>در جنگ احد غير از ام‌عماره، نسيبه مازني، كسي ديگر از زنان وارد کارزار نگردید. حمزه بن سعيد از مادربزرگش كه خود در جنگ احد براي آب‌دادن مجاهدان شركت داشت، چنين نقل مي‌كند: از پيامبر شنيدم كه مي‌گفت: امروز عملكرد ام‌عماره، از فلاني و فلاني (تعدادي از مردان) بهتر بود. او در آن روز با شدت تمام در حالي كه كمرش را بسته بود، مي‌جنگيد. او در آن روز سيزده زخم برداشت. من در هنگام وفاتش از كساني بودم كه در غسل وي شرکت داشتم؛ بدنش سیزده زخم برداشته بود.
مادربزرگ حمزه مي‌گويد: من در جنگ احد شاهد ضربة ابن‌قمئه بر شانة ام‌عماره بود و آن عميق‌ترين زخمش بود كه تا يك سال آن را مداوا مي‌نمود.
بعد از اتمام جنگ، پيامبر از مسلمانان خواست تا به سوي حمراءالأسد حركت كنند. ام‌عماره نيز لباسهايش را پوشيد، اما شدت زخم و خونريزي او مانع حرکت وی گردید و در آن شب تا صبح به پانسمان زخمهاي او مشغول بوديم.
پيامبر اکرم (ص) بعد از بازگشت از حمراءالأسد، هنوز به خانه نرسيده بود كه برادر ام‌عماره، عبدالله بن كعب مازني، را جهت اطلاع از احوالش نزد وي فرستاد(1) . او خبر سلامتي خواهرش را به پيامبر رساند و ايشان خوشحال شدند(2). 
استاد حسين باكري در مورد شركت ام‌عماره در جنگ مي‌گويد: در مورد مشاركت زنان با مردان در جنگ احد شرکت ام‌عماره قطعی است، امّا شرکت سایر زنان را نمی‌توان حتمی دانست و مشاركت ام‌عماره نيز اضطراري بود؛ زيرا وي در شرایطي پيامبر را مشاهده نمود كه تمام اطرافيانش پراكنده شده بودند و اين شرايط اقتضا مي‌نمود كه آن شيرزن، به دفاع از رسول خدا (ص) بپردازد(3). 
دكتر اكرم ضياء عمري دربارة مشاركت زنان در جنگ احد مي‌گويد: براساس روايات، استفاده از حضور زنان جهت مداوا و خدمت به مجروحان در شرایط خاص جائز است؛ مشروط بر اينكه احتمال بروز فتنه نباشد و با صيانت و حجاب لازم شركت نمايند و اگر چنانچه از طرف دشمن مورد تعرض قرار گرفتند، جایز است از خويش دفاع نمايند؛ اگرچه جهاد فقط بر مردان فرض است، اما در صورت تهاجم دشمن به ديار مسلمانان، جهاد بر تمامی ساکنان آن دیار فرض مي شود(4). 
استاد محمد احمد با