این پندها یادآوری است برای پند گیرندگان‌]"‌." (أقم الصلاة لدلوك الشمس [4] إلى غسق الليل، وقرآن الفجر إن قرآن الفجر كان مشهودا [5]) [ای محمد از اول وقت زوال خورشید تا وقتی‌كه تاریكی شب فرا می‌رسد (‌نماز ظهر، عصر، مغرب و عشاء‌) نماز را كه پایه دین است بجای آور، و نماز صبح را نیز بجای آور، زیرا در نماز صبح فرشتگان شب و روز حاضر می‌شوند]‌’‌’‌.  "(وسبح بحمد ربك قبل طلوع الشمس وقبل غروبها، ومن آناء الليل فسبح وأطراف النهار لعلك ترضى [6]) [خدای خود را ستایش ‌كن و نماز بجای آور، قبل از طلوع خورشید (‌نماز صبح‌) و قبل از غروب آن (‌نماز ظهر و عصر) و در ساعاتی از شب (‌نماز مغرب‌ و عشاء‌)‌، و در دو طرف روز نیز (‌بویژه تو ای محمد) حمد و تسبیح خدای را بجای آور، باشد كه تو از پاداش فراوان آن خرسند گردی‌[7]‌]‌". مقصود از تسبیح قبل از طلوع خورشید نماز صبح و مراد از تسبیح قبل از غروب خورشید نماز عصر است‌، زیرا در‌“‌صحیحین‌“ از جریر بن عبدالله بجلی روایت شده‌ كه ‌گفته است‌: ما در حضور پیامبر صلی الله علیه و سلم نشسته بودیم‌، شب چهاردهم ماه بود، به قرص ماه نگاه ‌كرد و فرمود:" (إنكم سترون ربكم كما ترون هذا القمر، لا تضامون في رؤيته، فإن استطعتم ألا تغلبوا على صلاة قبل طلوع الشمس وقبل غروبها فافعلوا، [سپس آیة ١٢٩ سوره طه را قرائت فرمود. یعنی‌:  ‌“‌بی‌گمان شما خدای خود را (‌در روز قیامت‌) خواهید دید، بهمانگونه كه این قرص ماه را می‌بینید، و در رویت او چیزی از شما پوشیده نمی‌شود یا چیزی از شما كاسته نمی‌شود و به شما ستم نخواهد شد، اگر توانستید كه نماز خواندن قبل از طلوع و قبل از غروب خورشید را از دست ندهید، چنین ‌كاری را بكنید]‌". این بود اشارات قرآن‌كریم به اوقات نماز. اما احادیث نبوی اوقات نماز و نشانه‌های آن را بشرح زیر محدود و معین ‌كرده است‌:

1-‌از عبدالله پسر عمرو روایت است‌كه پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود:" (وقت الظهر إذا زالت الشمس، وكان ظل الرجل كطوله ما لم يحضر العصر، ووقت العصر ما لم تصفر الشمس، ووقت صلاة المغرب ما لم يغب الشفق، وقت العشاء إلى نصف الليل الاوسط، ووقت صلاة الصبح من طلوع الفجر وما لم تطلع الشمس، فإذا طلعت الشمس فأمسك عن الصلاة، فإنها تطلع بين قرني شيطان)[وقت نماز ظهر از هنگام زوال خورشید است تا وقتی‌ كه سایه انسان باندازه طول اوست و هنوز وقت عصر فرا نرسیده باشد، و وقت عصر (‌بعد از اتمام وقت ظهر) تا وقتی است ‌كه خورشید زرد نشده باشد (‌در شرف غروب قرار نگرفته‌. و خیلی‌ كمرنگ نشده باشد)‌، و وقت نماز مغرب تا زمانی است كه شفق (‌احمر = سرخی ‌كنار آسمان‌) پنهان نشده باشد، و وقت نماز عشاء تا نیمه  شب است‌، و وقت نماز صبح ازسپیده دم تا طلوع خورشید است‌، هرگاه خورشید طلوع ‌كرد در آن وقت از نماز خواندن خودداری ‌كنید، زیرا خورشید بین دو شاخه شیطان طلوع می‌كند]"‌. مسلم آن را روایت‌ كرده است‌.

٢-‌از جابر بن عبدالله روایت است‌ كه جبرئیل‌ علیه السلام، به نزد پیامبر صلی الله علیه و سلم آمد، بدو گفت‌:  ‌“‌برخیز، نماز بخوان‌، وقتی نماز ظهر را خواند كه خورشید زوال ‌كرده بود، سپس بوقت نماز عصر نیز آمد و گفت‌: برخیز نماز بگزار، وقتی نماز عصر را خواند كه سایه هر چیزی باندازه خودش بود، سپس بوقت مغرب هم آمد،‌ گفت‌: برخیز نماز بگزار، وقتی نماز مغرب را خواند كه خورشید غروب‌ كرده بود، سپس بوقت عشاء نیز آمد،‌ گفت‌: برخیز، نماز بگزار، وقتی نماز عشاء را گزارد كه سرخی كنار آسمان ناپدید شده بود. سپس بهنگام نماز صبح هم آمد، وقتی‌ كه سپیده دمیده بود. سپس فردای آن روز هم برای نماز ظهر به نزد او آمد،‌ گفت‌: برخیز، نمازبگزار، وقتی كه نماز ظهر را خواند كه سایه هر چیزی باندازه خودش بود، و بهنگام نماز عصر هم آمد، ‌گفت‌: برخیز، نماز بگزار، وقتی نماز عصر را گزارد كه سایه هر چیزی باندازه دو برابر خودش بود، و در همان وقت (‌قبلی‌) برای نماز مغرب آمد، سپس برای نماز عشاء وقتی آمد كه نصف شب‌ گذشته بود یا گفت یكسوم شب‌ گذشته بود، آنوقت نماز عشاء را گزارد، سپس برای نماز صبح وقتی آمد كه هوا كاملا روشن شده بود و نماز بامداد را بجای آورد، سپس‌ گفت‌:" ما بين هذين الوقتين [‌اوقات نماز بین این دو وقت است‌]‌"‌. احمد و نسائی و ترمذی آن را روایت‌ كرده‌اند. بخاری ‌گفته است حدیث امامت جبرئیل صحیح‌ترین حدیث است درباره اوقات نماز.

وقت نماز ظهر (‌نماز پیشین‌) 
بموجب دو حدیثی‌ كه گذشت‌، معلوم‌ گردید كه وقت نماز ظهر از موقع زوال خورشید از وسط آسمان آغاز می‌شود و تا موقعی ‌كه سایه هر چیزی علاوه بر سایه‌ای ‌كه در موقع زوال خورشید از وسط آسمان آغاز می شود و تا موقعی ‌كه سایه هر چیزی علاوه بر سایه‌ای ‌كه در موقع زوال وجود دارد، سایه هر چیزی باندازه خودش می‌گردد، امتداد می‌یابد، جز آنكه بهنگام شدت‌ گرما، مستحب است كه نماز را از اول وقت به تاخیر انداخت‌، تا شدت ‌گرما موجب از بین رفتن خشوع و حضور قلب نگردد، و در غیر آنصورت تعجیل در ادای آن سنت است‌. دلیل آن احادیث زیر است‌: 

1-‌از انس روایت شده است‌كه‌:  ‌“‌پیامبر صلی الله علیه و سلم هرگاه هوا بسیار سرد می‌شد، نماز را زود می‌گزارد، و هرگاه هوا بسیار گرم می‌شد، نماز را بوقت خنكی می‌گزارد“‌. بخاری آن را روایت‌كرده است‌.

2-‌از ابوذر روایت شده است كه‌: “ما در سفری همراه پیامبرصلی الله علیه و سلم بودیم‌، موذن خواست تا اذان ظهر بگوید، پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود: بوقت خنكی بانگ بگو. باز هم موذن خواست اذان‌ گوید، حضرت فرمود: بوقت خنكی هوا بانگ بگو، دو بار یا سه بار این مسئله تكرار شد تا اینكه سایه تپه‌ها را (‌سایه‌ای غیر از سایه موقع زوال‌) مشاهده كردیم‌، سپس پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود:" (إن شدة الحر من فيح جهنم، فإذا اشتد الحر فأبردوا بالصلاة [بیگمان شدت‌ گرما، از گسترش ‌گرمای جهنم است‌، پس هرگاه هوا خیلی ‌گرم شد، نماز ظهر را تا موقع خنك شدن هوا به تاخیر بیاندازید]"‌. بخاری و مسلم آن را نقل ‌كرده‌اند. 

مقدار زما‌نی ‌كه با‌ید صبر كرد تا هوا خنك شود
حافظ در كتاب “‌‌الفتح‌“‌ گفته است‌: فقهاء در مقدار زمانی ‌كه باید درنگ كرد تا هوا خنك شود، اختلاف كرده‌اند، بعضی گفته‌اند: تا زمانی كه سایه هر چیزی باندازه یك “ذراع‌‌“ علاوه بر سایه موقع زوال‌، از آن چیز جدا شود (‌سایه حین زوال + یك ذراع‌)‌. بعضی‌ گفته‌اند: باندازه یك چهارم  (4/1‌) قامت انسان‌، و بعضی ‌گفته‌اند: باندازه یك سوم (‌3/1‌)‌. بعضی دیگر گفته‌اند: باندازه نصف قامت انسان‌، سایة انسان از او جدا شود. چیزهای دیگری نیز گفته‌اند. ولی بهرحال بنا باختلاف احوال‌، آن مقدار متفاوت است‌، لیكن نبایستی این تاخیر تا آخر وقت امتداد داشته باشد.

وقت نماز عصر (‌نماز د‌یگر) 
وقت نماز عصر زمانی آغاز می‌شود كه بعد از سایه موقع زوال‌، 