ت  پاك  است‌،  ولی  پاك‌كننده  نیست‌.  از ام  عطیم  نقل  شده  است‌:  “‌‌وقتی‌ كه  زینب  دختر  پيامبر  وفات  كرد،  ایشان  نزد  ما  آمدند  و گفتند:  (إغسلها ثلاثا أو خمسا أو أكثر من ذلك - إن رأيتن - بماء وسدر واجعلن في الاخيرة كافورا أو شيئا من كافور، فإذا فرغتن فآذنني...) [او  را  سه  بار  یا  پنج  باز  یا  بیشتر - ‌برحسب  رأی  خود  -‌با  آب  آمیخته  به  سدر بشویید  و  در پایان‌،  آب  آمیخته  با كافور،  بروی  بریزید، هرگاه  فارغ  شدید  مرا  خبر كنید]‌‌.  وقتیكه  از  شستن  او  فارغ  شدیم‌،  ایشان  را  خبر  كردیم‌،  و  او  “‌‌ازاری‌“‌  را  به  ما  داد  و  فرمود:  (أشعرنها إياهُ)   [‌آن  ازار را  به  وی  بپوشانید]‌‌.  بروایت  همه  محدثین‌.  و  معلوم  است  كه  میت  را  با  آبی  باید  شست‌،‌ كه  زندگان  بتوانند،  بدان  طهارت  گیرند.  و  امام  احمد  و  نسائی  و  ابن  خزیمه‌،  حدیثی  را  از  ‌“‌ام  هانی‌ء‌“‌  نقل  كرده‌اند كه‌:  پیامبر  همراه  با  میمونه‌،  از  آب  كاسه‌ای  غسل  نمودند  كه  اثر  خمیر  در  آن  پیدا  بود”‌‌.  در  این  حدیث  از  مخلوط  بودن  آب  سخن  رفته  است  لیكن  آلودگی  آب  آنمقدار  نبوده  است‌،‌ كه  نتوان  بدان  آب  مطلق‌ گفت‌.

د-‌آبی ‌كه  با نجا‌ست تما‌س  پیدا كرده  است‌:  دو  حالت  دارد:

اول‌،  آلودگی  آب  بنحوی  باشد كه  طعم  و  مزه  و رنگ  و  بوی  آن  تغییر نموده  باشد كه  در  این  حالت  به  اجماع  فقهاء  نمی‌توان  بدان  طهارت‌ گرفت  و  پاك‌كننده  نیست‌.  ابن  المنذر  و  ابن  الملقّن  هر  دو  این  قول  را  نقل  كرده‌اند.

حالت  دوم‌،  آنست  كه  آب  بصورت  مطلق  باقی  بماند  و  هیچیك  از  اوصاف  سه‌گانه  فوق  تغییر نكرده  باشد،  در  این  حالت‌،  آن  آب  پاك  و  پاك‌كننده  است‌،  خواه اندك  باشد  یا  فراوان‌.

دلیل این  مطلب حدیثی  است  كه  از  ابوهریره رضي الله عنه   نقل  شده  است  كه: یك  مرد عرب  بیابان  نشین  در  مسجد  شاشید  و  مردم  خواستند  او  را  بزنند،  كه  پیامبر صلي الله عليه و سلم  فرمود:  (دعوه و أريقوا على بوله سجلا من ماء، أو ذنوبا من ماء، فإنما بعثتم ميسرين ولم تبعثوا معسرين)  [‌او  را  بحال  خود  واگذارید  و  یك  سطل  آب  بر جای  ادرار او  بریزید،  زیرا  رسالت  شما  آنست‌ كه  بر مردم  آسان  بگیرید،  نه  اینكه  مردم  را  به  دشواری  و  سختی  افكنید]‌‌.  بجز  مسلم‌،  جماعت  محدثین  این  حدیث  را  روایت‌ كرده‌اند.  

و  هم  چنین  از  ابوسعید  خدری‌ رضي الله عنه روایت  شده  است  كه‌:  از  پیامبر  سوال  شد  كه  آیا  می‌توانیم  از  چاه  “‌بُضاعة‌“[7]‌‌  وضو  بگیریم‌؟  پیامبر  فرمود:  (الماء طهور لا ينجسه شئ)  [‌آب  پاكیزه  و  پاك‌كننده  است‌،  چیزی  آنرا  آلوده  نمی‌كند]‌‌.  بروایت  شافعی  وابوداود و  نسائی  و  ترمذی‌.  ترمذی  آن  را  ‌“‌حسن‌“‌  دانسته  و امام  احمد گفته  است‌:  حدیث  چاه  بضاعه  “‌‌صحیح‌“‌  است‌،  و  یحیی  بن  معین  و  ابومحمد  بن  حرم  نیز آن  را  “‌‌صحیح‌”  دانسته‌اند.  ابن  عباس  و  ابوهریره  و  حسن  بصری  و  ابن  المسیب  و  عكرمه  و  ابن  ابی  لیلی  و  ثوری  و  داود  طاهری  و  نخعی  و  مالك  و  دیگران  نیز  چنین  رای  داده‌اند،  و امام  محمد  غزالی  گفته‌اند:  دوست  داشتم  كه  مذهب  امام  شافعی  درباره‌ي آب  بمانند مذهب  امام  مالك  می‌بود.

و  اما  حدیث  عبدالله  بن  عمر   رضی  الله  عنهما  -‌كه ‌گفته  است  پیامبر صلي الله عليه و سلم  فرموده‌اند:  (إذا كان الماء قلتين لم يحمل الخبث)  [‌هرگاه  آب  مقدار  دو  قله  = "384 كیلو  بر  حسب  وزن  و  مكعبی‌ كه  هر طرف  آن  ٥/٣  وجب  شخص  معمولی  باشد  یعنی  هفتاد  و  پنج  سانتی‌متر بتوان 3=75cm3"‌  -‌باشد  نجس  نمی‌شود  و آلودگی  را  در خود  نگه  نمی‌دارد]‌‌،  این  حدیت  را  پنج  نفر  از  صحاح  روایت‌ كرده‌اند.  این  حدیث  از  نظر  متن  و  سند  مضطرب  است‌.  “‌‌ابن  عبدالبر“‌،  در كتاب  “‌‌التمهید”‌  گفته  است‌:  رأی  شافعی  نسبت  به  حدیث  “‌قلتین‌“‌  از نظر تئوری  ضعیف  و  از نظر خبر و روایتی  هم  ثابت  نشده است‌.  

--------------------------------------------------------------------------------
 
[1] ‌طهارت  و  پاكيزگی  یا  حقيقی  است  مانند  طهارت  با  آب  و  یا  حكمی  است و   اعتباري، مانند طهارت با خاك در تیمم‌.  «‌مولف‌»  

[2] سورة الانفال آية: 11.

[3] سورة الفرقان آية 48.

[4] ‌بغیر از  ترمذی  همه‌ي اصحاب  حدیث  این  روایت  را نقل ‌كرده‌اند.  «مؤ‌لف‌»  

[5] ‌پيامبر صلي الله عليه و سلم  در جوا‌ب نگفت‌:  «‌نعم‌،  آری‌»‌،  تا  حكم  با  علت  آ‌ن  همرا‌ه  باشد كه  پاكی  آنست  و  حكم  دیگری  را ‌كه  از  آن  سوا‌ل  نكرده  بود  بدان  افزو‌د كه  عبارت  است  از حلا‌ل  بودن  مردار دریا،  و ‌این  شيوه  زيباترین شيوه ‌فتوی  ا‌ست‌.  «‌مولف‌»                  

[6] سورة المائدة بعض الاية 6.

[7] چاه  بضاعة‌،  چاهی  بود  در  مدینه‌،  ابوداو‌د  گوید:  از  قتیبه  بن  سعيد  شنيده‌ام  كه  گفته‌:  از  عمق  چاه  بضاعه  سوال‌ كرد‌م‌، ‌گفتند:  ،وقتی ‌كه  آبش  فراوان  باشد  تا  عو‌رت ا‌نسان می‌رسد، ‌گفتم ا‌گر كاهش یابد؟  گفت‌:  پایین‌تر  ا‌ز عورت را می‌پوشاند.  ابو‌داود گوید:  عبای  خود  را  بر  آن  بهن ‌كردم  و  آنوقت  عبا  را  اندازه گرفتم‌ كه  عرض  آن  شش  ذراع  بود،  از  باغبان  سوال ‌كردم‌ كه  ساختمان  آن  تغيير  داده  شده  است‌؟ ‌گفت‌:  نه‌،  دیدم ‌كه  رنگ  آب آن تغيير كرده بود.د‌عای  بین  سجدتین‌:

یكی  از  این  دو  دعا كه  در  زیر  می‌آید،  مستحب  است  در  بین  سجدتین  خوانده  شود  و  می‌توان  هر دو  را  تكرار كرد.  بروایت‌:  نسائی  و  ابن  ماجه‌ از  حذیفه  آمده  است  كه‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  در بین  سجدتین  می‌گفت‌:" رب اغفر لي ، رب اغفر لي "  و  بروایت  ابوداود  از  ابن  عباس‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم در  بین  سجدتین  می‌فرمود:" اللهم اغفر لي وارحمني وعافني واهدني وارزقني [خداوندا  مرا  بیامرز  و  به  من  رحم ‌كن  و  به  من  سلامتی  ده‌،  و  مرا  هدایت ‌كن‌،  و  مرا  روزی  ده‌]‌"‌.  در  روایت  ترمذی  بجای “‌و  عافنی‌“  ، ‌“واجبرني “  آمده  است‌.‌جلسه  استراحت‌:  

جلسه  استراحت‌،  نشستي  است  اندك ‌كه  نمازگزار آن  را  بعد  از  اتمام  سجده  دوم ركعت  اول  و پيش  از برخاستن  به  ركعت  دوم  و بعد  از اتمام  سجده  دوم  ركعت  سوم  و  پيش  از  برخاستن  به  ركعت  چهارم‌،  انجام  می‌دهد.  علماء  در  حكم  آن  اختلاف  دارند،  چون  در احاديث  مربوط  بدان  اختلاف  است‌.  و ما  آنچه  را كه  ابن  القيم  خلاصه‌ كرده است‌،  ذكر  می‌كنيم‌ كه ‌گفته  است‌:  فقهاء  اختلاف  دارند  در  اينكه  ‌“‌جلسه  استراحت‌“  جزو سنن  نماز است  تا  براي  هر كس  آن  مستحب  باشد  يا  جزو سنن  نيست‌،  بلكه  تنها  كساني  آن  را  انجام  می‌دهند كه  بدان  نياز  دارند؟  هر  دو  قول  از  احمد  روايت  شده  است‌:  خلال ‌گفته  است‌:  احمد  در‌باره  جلسه  استراحت  به  حديث ‌“‌مالك  بن حويرث‌“  برگشته‌،  و گفته ‌كه‌:  يوسف  بن  موسي  به  من  خبر داده 