ري دارند و مي توان بدان چشم اميد و آرزو دوخت و پاداش آن براي هميشه باقي مي ماند و دو چندان مي شود. پس شايسته است که رقابت کنندگان در اين موارد به رقابت بپردازند، و در انجام آن از کيدگير سبقت بگيرند، و در به دست آوردن آن بکوشند. و بنگر که چگونه زماني که خداوند مثال دنيا و نابودي آن را بيان کرد، فرمود: هر آنچه که در دنيا است به دو دسته تقسيم مي شود: دسته اي که مآيه ي زينت آن است و اندک زماني از آن است،اده مي شود، سپس بدون اينکه به صاحبش فايده اي برساند بلکه ممکن است به وي ضرر نيز برساند، از بين مي رود. و اين همان دارايي و فرزندان مي باشند. و دسته اي ديگر براي صاحبش باقي مي ماند و همواره به او سود مي رساند و اين هان باقيات صالحات است.وَيَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبَالَ وَتَرَى الْأَرْضَ بَارِزَةً وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا و به يادآور روزي که کوهها را به حرکت در مي آوريم، و زمين را نمايان مي بيني و همۀ آنان را گرد مي آوريم، و کسي از ايشان را فرو نمي گذاريم. 
وَعُرِضُوا عَلَى رَبِّكَ صَفًّا لَّقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّن نَّجْعَلَ لَكُم مَّوْعِدًا و [مردم] به صف بر پروردگارت عرضه مي شوند، به راستي همانگونه که نخستين عرضه مي شوند، به راستي همانگونه که نخستين بار شما را آفريديم به نزد ما آمديد، بلکه [شما] ادعا مي کرديد که هرگز موعدي براي شما قرار نمي ديهم. 
وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا و کتاب [= نامۀ اعمال] نهاده مي شود، و مجرمان را مي بيني که از ديدن آنچه در آن است ترسان و لرزان را رها مي شوند، و مي گويند: «اي واي بر ما! اين چه کتابي است که هيچ عمل کوچک و بزرگي را رها نکرده و همه را بر شمرده است؟» . آنچه را که کرده اند حاضر و آماهد مي بينيد و پروردگارت به هيچ کس ستم نمي کند. 
خداوند متعال از حالت روز قيامت و از وحشت و اضطراب و سختي هاي پريشان کنندۀ آن خبر داده و مي فرمايد: (وَيَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبَالَ) و روزي که کوهها را از جايشان بر کنده و به توده هاي ريگ تبديل مي نمايم. سپس کوهها را چون پشم حلاجي شده مي گردانم. پس کوهها از بين رفته و متلاشي مي شوند و به صورت گرد و غبار پراکنده در مي آيند. و زمين نمايان مي شود و به ميداني صاف و هموار تبديل مي گردد که هيچ کژي و فراز نشيبي در آن نيست. و خداوند همۀ خلق را بر آن زمين گرد مي آورد و هيچ يک از آنان را فرو نمي گذارد، بلکه پيشينيان و پسينيان را از شکم و لايۀ بيابان ها و اعماق درياها بيرون مي آورد، و بعد از اينکه متفرق و پراکنده بودند و آنها را جمع مي کند، و پس از اينک خشکيده و از هم پاشيده بودند آنها را از نو مي آفريند. پس به صف بر او عرضه مي شوند تا با اعمالشان بنگرد و در مورد آنان با حکم عادلانۀ خود که هيچ ظلم و ستمي در آن نيست قضاوت نمايد. و به آنها بگويد: (لَّقَدْ جِئْتُمُونَا كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ) همانگونه که نخستين بار شما را آفريديم، پيش ما برگشته ايد. يعني بدون مال و بدون خانواده، و بدون طايفه و قبيله پيش خداوند حاضر مي شوند و چيزي جز اعمالي که انجام داده و کارهاي خوب و بدي که کرده اند همراه ندارند. 
همانطور که خداوند متعال فرموده است : (لقد جئتمونا فردي کما خلقنکم اول مره و ترکتم ما خولنکم و راء ظهورکم و ما نري معکم شفعاء کم الذين زعمتم انهم فيکم شرکوا) و به راستي که تک و تنها پيش ما آمده ايد، همانگونه که نخستين بار شما را آفريديم، و ناز و نعمتي را که به شما داديم پشت سر خود رها کرده، و شفاعت کنندگاني که آنها را شريک خدا مي انگاشتيد به همراه شما نمي بينيم. در اينجا خداوند خطاب به کساني که منکر روز قيامت هستند، آنگاه که آن را با چشمان خود مشاهده کرند، مي فرمايد: (بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّن نَّجْعَلَ لَكُم مَّوْعِدًا) بلکه شما ادعا کرديد که هرگز موعدي براي شما قرار نمي دهيم . يعني شما جزاي اعمال و وعده و وعيد الهي را انکار کرديد، و اکنون آن را با چشمان خود ديده، و مي چشيد. پس در اين هنگام نامۀ اعمالي که فرشتگان ، نيکو آن را نوشته اند آماده شده، و از وحشت آن دلها از جاي کنده بر مي شود. و بر غمها افزوده ي گردد و نزديک است که صخره ها از شدت آن وضعيت ذوب شوند. و گناهکاران را با ديدن نامۀ اعمال، هراسان و لرزان مي شوند، و چون مي بينند که عليه آنها نوشته شده و تمام گفتارها و کردارهايشان ثبت است، مي گويند: (يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا) اي واي بر ما! اين چه کتابي است که هيچ عمل کوچک و بزرگي را رها نکرده و همه را بر شمرده است؟» .
هيچ گناه کوچک و بزرگي نيست مگر اينکه در نامۀ اعمال آنان نوشته شده، و در آن محفوظ است. و هيچ عملي که در پنهان و آشکار و يا در شب و روز انجام شده باشد فراموش نشه است. (وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِرًا وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدًا) و آنچه را که کرده اند حاضر و آماده مي بينيد و نمي توانند آن را انکار نمايند، و پروردگارت بر هيچ کس ستم نمي کند. پس در اين هنگام بر کارهايشان محاکمه مي شوند، و به آن اقرار مي کنند و خوار گشته و عذاب بر آنان واقع مي گردد. (ذلک بما قدمت ايديکم و ان الله ليس بظلم للعبيد) اين به خاطر چيزهايي است که از پيش فرستاده ايد، و خداوند بر بندگان ستم نمي کند، بلکه همواره در دايرۀ عدل و فضل الهي به سر مي برند.وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاء مِن دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا و به ياد آور آنگاه که ما به فرشتگان گفتيم:«براي آدم سجده کنيد» پس آنان همگي سجده کردند، مگر ابليس که از جن بوده و از فرمان پروردگارش سرپيچي کرد. آيا به غير از من او و فرزندانش را سرپرست و مددکار خو مي گيريد، حال آنکه ايشان دشمنان شما هستند؟ ستمگران چه عوض بدي دارند. 
خداوند از دشمني ابليس با آدم و فرزندانش خبر داده و مي فرمايد؛ خداوند فرشتگان را فرمان داد تا براي احترام و بزرگرداشت آدم و به منظور امتثال فرمان الهي، براي وي سجده کنند. فرشتگان جملگي دستور خداوند را اطاعت کردند. (إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ) مگر ابليس که از جن ها بوده و از فرمان پروردگارش سرپيچي کرد و گفت: (ءاسجد لمن خلقت طيبا) . آيا براي کسي سجده کنم که او را از خاک آفريده اي؟ او گفت: (انا خير منه) من از آدم بهترم. پس با اين کارش دشمني او با خدا و با پدرتان آدم و با شما مشخص 