سان باید فکر کند و بنگرد که با کدام یک از این دو دعوتگر همراه است؟ آیا از دعوت خداوند پیروی می کند که  خیر و سعادت دنیا و آخرت او را می خواهد؟ خداوندی که رستگاری کامل در اطاعت اوست و موفقیت آن است که آدمی در خدمت او باشد و همه سودها در معامله کردن با خداوندی است که نعمت هایش ظاهری و باطنی را به انسان ارزانی داشته است، خداوندی که جز به خیر و خوبی فرمان نمی دهد و جز از شر و بدی نهی نمی کند.
یا اینکه از شیطان که دشمن انسان است و او را به بدی  فرا می خواند و برای هلاک کردن او در دنیا و آخرت تلاش می کند، پیروی می نماید؟! شیطانی که شر مطلق در اطاعت از اوست، و زیان کامل در ولایت و دوستی او. شیطانی که جز به بدی فرمان نمی دهد و جز از خوبی نهی نمی کند.
سپس خداوند از حالت مشرکان خبر داده است، همانهایی که هر وقت به پیروی کردن از آنچه خداوند بر پیامبرش نازل کرده است امر شوند، روی بر تافته و می گویند: «  بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءنَا» پس آنان به تقلید از پدرانشان اکتفا کرده و نسبت به ایمان آوردن به پیامبران تمایلی از خودشان نمی دهند. در صورتی که پدرانشان جاهل ترین و گمراهترین مردم بوده اند. و این مستمسکی است ضعیف برای رد کردن حق و روی گردانی از حقیقت و اظهار بی علاقگی نسبت به آن ، و دلیلی بر عدم انصاف آنهاست . پس اگر آنها راه هدایت را در پیش می گرفتند و نیت پاکی داشتند، می بایست از حق پیروی کنند. و هرکس که حق را هدف خویش قرار دهد و آن را باطل مقایسه کند قطعا حقیقت برای او روشن می شود، و اگر انصاف داشته باشد از آن پیروی می نماید.وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُواْ فَضْلاً مِّن رَّبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلاً و شب و روز را دو نشانه قرار داده ايم، و نشانۀ شب را ناپيدا ساختيم و نشانه روز را روشن گردانيديم تا از فضل پروردگارتان بهره مند گرديد، و تا شمار سالها و حساب را بدانيد، و هما هر چيزي را به تفصيل بيان نموده ايم . 
خداوند متعال مي فرمايد: (وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ ) و شب و روز را دو نشانه قرار داده ايم، که بر کمال قدرت خدا  گستردگي رحمت او دلالت نموده و دال بر اين هستند که عبادت جز براي خدا شايستۀ کسي نيست 
(فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ) و نشانۀ شب را ناپيدا ساختيم. يعني آن را تاريک نموديم تا مردمان در شب بياسايند و آرام بگيرند. 
(وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً ) و نشانه روز را روشن گردانيديم، (لِتَبْتَغُواْ فَضْلاً مِّن رَّبِّكُمْ)  تا از فضل پروردگارتان بهره مند گرديد، و به زندگي و کارها وتجارت ها و سفرهايتان بپردازيد، (وَلِتَعْلَمُواْ عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ ) و در پرتو پياپي آمدن شب ها و روزها و منازل مختلفي که ماه مي پيمايد شمار سالها و حساب را بدانيد، و منافع وامور زندگي خود را بر مبناي آن قرار دهيد. 
(وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلاً ) و ما هر چيزي را به تفصيل بيان نموده ايم . يعني آيات را به شيوه هاي مخلتف بيان کرده ايم .تا هر حکمي مشخص شود، و حق از باطل روشن گردد. همانطور که خداوند متعال فرموده است. (ما فرطنا في الکتاب من شي) ما در اين کتاب در رابطه با بيان هيچ چيزي کوتاهي نکرده ايم.وَكُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَآئِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنشُورًا و ما اعمال هر کسي را به گردنش آويخته ايم و روز قيامت کتابي را براي وي بيرون مي آوريم که آن را بازگشوده ببيند. 
اقْرَأْ كَتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا (در آن روز به او گفته مي شود) : کارنامۀ خود را بخوان، کافي است که خود امروز حسابگر خويشتن باشي. 
و دراين جا خداوند از کمال دادگري خويش خبر مي دهد  واينکه نامۀ اعمال هر کسي به گردنش آويخته مي شوند. يعني خير و شري که انجام داده است خداوند آن را همراه او قرار مي دهد، و از او به کسي ديگر سرايت نمي کند و اندازه به خاطر کار و عمل کسي ديگر مورد محاسبه قرار نمي گيرد، و کسي ديگر نيز به خاطر عمل او محاسبه نمي شود 
(وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنشُورًا) و روز قيامت کتابي را براي وي بيرون مي آوريم که آن را باز گشوده مي بيند و خير و شر و اعمال کوچک و بزرگ او در آن وجود دارد، و به وي گفته مي شود. (اقْرَأْ كَتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا (کارنامۀ خود را بخوان، کافي است که خود امروز حسابگر خويشتن باشي. و اين بزرگترين دادگري و انصاف است که به بنده گفته شود: خود حسابگر خويشتن باش تا آنچه را که سبب مجازات او مي شود بداند.مَّنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدي لِنَفْسِهِ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً و هر کس که راه يابد به سود خودش راه مي يابد، و هر کس گمراه شود به زيان خودش گمراه مي شود، و هيچ کس بار گناه ديگري را به دوش نمي کشد، و ما عذاب نخواهيم داد مگر اينکه پيامبري را بفرستيم.
يعني هدايت هر کسي به سود خودش مي باشد و گمراهي هر کسي به زيان خودش است و هيچ کس بار گناه کسي ديگر را به دوش نمي کشد، و به اندازۀ ذره اي از شر و بدي را نمي تواند از او دور نمايد. و خداوند عادل ترين عادلان است . هيچ کس راعذاب نمي دهد تا وقتي که به وسيلۀ پياميري بر او اقامۀ حجت شود، سپس آن حجت را نپذيرد و اما هر کس که از حجت پيروي نمايد يا اينکه حجت بر او اقامه نشده باشد، خداوند متعال او را عذاب نمي دهد واز اين آيه استدلال شده است کساني که در برهه اي زيسته اند که پيامبري در آن مدت مبعوث نشده «اهل فتره» ، و کودکان مشرکين که در کودکي کرده اند، خداوند آنان را عذاب نمي دهد، چرا که پيامبري به سوي آنها فرستاده نشده است و خداوند از ظلم و ستم پاک و مبرا است.وَإِذَا أَرَدْنَا أَن نُّهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُواْ فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا و چون بخواهيم (مردمان) شهري را هلاک کنيم خوشگذرانان و سرکشان آن شهر را وامي داريم تا در آن به فسق و فجور بپردازند، پس فرمان (عذاب) بر آن (شهر) محقق مي شود و سخت آن (شهر) را نابود سازيم.
وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِن بَعْدِ نُوحٍ وَكَفَى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًَا بَصِيرًا و چه نسلها را پس از نوح هلاک و نابود گردانده ايم، و کافي است که پروردگارت از گناهان بندگانش آگاه  و نسبت بدانها بيناست. 
خداوند متعال خبر مي دهد که هرگاه بخواهد شهري از شهرهاي ستمگران را نابود و هلاک نمايد و به وسيلۀ عذاب آن را ريشه کن کند سرنوشت خوشگذرانان و سرکشان آن جا را چن