ه از زمره بدترين مردم باشند. و منظور از شنوايي که خداوند آن را از آنها نفي کرده است شنيدن معنوي است که در قلب اثر مي کند . و اما در رابطه با شنيدن حجت، همانا حجت خدا با شنيدن آيات وي بر آنان اقامه شده است ، و خداوند چون مي دانست در آنها خيري نيست که شايسته شنيدن آيات باشند، آنان را از شنيدن سودمند محروم گرداند.
« وَلَوْ عَلِمَ اللّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لَّأسْمَعَهُمْ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ» و اگر خداوند در آنان خيري را سراغ داشت، حتما آنان را مي شنواند، و اگر فرضا آنان را شنوا مي گرداند، « لَتَولَّوا» حتما از اطاعت کردن روي مي گرداندند، « وَّهُم مُّعْرِضُونَ» در حالي که پشت مي کنند، و به هيچ صورت به حق توجهي نمي نمايند. و اين بيانگر آن است که خداوند خير و ايمان را جز از کسي که خيري در او نيست دريغ نمي دارد؛  همان کسي که ايمان در وي تاثير نمي گذارد، و نتيجه اي به بار نمي آورد. و ستايش و حکمت از آن ِ خداوند متعال است.يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اسْتَجِيبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُم لِمَا يُحْيِيكُمْ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ؛ اي  کساني  که  ايمان  آورده  ايد ، چون  خدا و پيامبرش  شما را به  چيزي  فرا  خوانند که  زندگيتان  مي  بخشد دعوتشان  را اجابت  کنيد و بدانيد که  خدا  ميان آدمي  و قلبش  حايل  است  و همه  به  پيشگاه  او گرد آورده  شويد.
وَاتَّقُواْ فِتْنَةً لاَّ تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنكُمْ خَآصَّةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ؛ و بترسيد از فتنه  اي  که  تنها ستمکارانتان  را در بر نخواهد گرفت  و  بدانيد که  خدا به  سختي  عقوبت  مي  کند.
خداوند متعال بندگان مومن خويش را به آنچه که ايمان از آنان مي خواهد فرمان  ميدهد، و آن اجابت کردن خدا و پيامبر است. يعني تسليم شدن در برابر آنچه که آنان بدان دستور داده شده اند، و شتافتن به سوي انجام فرمان آنان، و دعوت نمودن به سوي آن، و پرهيز کردن از آنچه آنان از آن نهي کرده اند، و نيز بازداشتن ديگران از ارتکاب خلاف امر آنان.
« إِذَا دَعَاكُم لِمَا يُحْيِيكُمْ» وقتي شما را به سوي چيزي فرا خواندند که به شما زندگي مي بخشد . صفت « حيات بخشي» ملازم و همراه تمامي دستوراتي است که خداوند و پيامبرش مردم را به سوي آن  فراخوانده اند. نيز اين بخش از آيه بيانگر فايده و حکمت دستورات آنان است. زيرا حيات قلب و روح در عبوديت و بندگي خداوند متعال و انجام دادن اوامر خدا و پيامبرش است. سپس مردم را از عدم پذيرش فرمان خدا و پيامبر برحذر داشت و فرمود:« وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ» و بدانيد که خداوند بين شخص و قلبش حائل مي گردد. پس بپرهيزيد از اينکه فرمان خدا را در همان بار نخست که نزد شما مي آيد رد کنيد، چون اگر آن را رد کنيد و سپس بخواهيد آن را انجام دهيد خداوند شما را از آن دور مي دارد، و دلهايتان دگرگون مي شود.
زيرا خداوند بين شخص و قلبش حايل مي شود، و دلها را به هر سو که بخواهد مي گرداند، پس بنده هميشه بايد اين دعا را بخواند:« يا مُقَلِبَ القُلُوبِ ثَبَت قَلبِي عَلِي دِِينِک ، يا مُصَرِّفَ القُلُوبِ اِصرفِ قَلبي إلِي طاَعَتِکَ» اي گرداننده دلها! دلم را بر دين خودت استوار و ثابت بگردان. اي گرداننده دلها! دلم را به سوي اطاعت خويش بگردان. « وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ »و بدانيد که شما در روز قيامت که هيچ شکي در وقوع آن نيست در پيشگاه او گرد آورده مي شويد، پس نيکوکار را به خاطر کار نيکش پاداش مي دهد، و گناه کار را به خاطر سرپيچي از فرمانش سزا مي دهد.
« وَاتَّقُواْ فِتْنَةً لاَّ تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنكُمْ خَآصَّةً» و از فتنه  و بلايي بترسيد که فقط به ستمکاران نمي رسد، بلکه دامان ستمگر و غير ستمگر را مي گيرد، و اين زماني است که ظلم و ستم رواج پيدا کند، و کسي درصدد تغيير آن برنيايد، پس در اين صورت عذاب خدا انجام دهنده و غير او را در بر مي گيرد. ولي در صورتي که از منکر نهي شود، و اهل شر و فساد قلع و قمع گردند، و به آنان اجازه داده نشود که به گناه و ستم بپردازند، آدمي از اين  تهديد شديد در امان خواهد ماند. « وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ» و بدانيد خداوند کسي را که خود را در معرض ناخشنودي او قرار دهد، و از خشنودي وي دوري  کند، سخت کيفر مي دهد.وَاذْكُرُواْ إِذْ أَنتُمْ قَلِيلٌ مُّسْتَضْعَفُونَ فِي الأَرْضِ تَخَافُونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُم بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ؛ و به  ياد آوريد آن  هنگام  را که  اندک  بوديد و در شمار زبون  شدگان  اين ، سرزمين  ، بيم  آن  داشتيد که  مردم  شما را از ميان  بردارند و خدا پناهتان   دادو ياري  کرد و پيروز گردانيد و از چيزهاي  پاکيزه  روزي  داد ، باشد که   سپاس گوييد.
خداوند بر بندگانش منت مي گذار که آنان را پس از ضعف و ناتواني پيروز گردانيد، و بعد از اينکه اندک بودند آنان را افزون نمود و پس از اينکه فقير بودند آنان را ثروتمند ساخت و مي فرمايد:« وَاذْكُرُواْ إِذْ أَنتُمْ قَلِيلٌ مُّسْتَضْعَفُونَ فِي الأَرْضِ» و به ياد آوريد آن گاه که شما در زمين اندک و مستضعف بوديد، و تحت حکومت و سلطه ديگران  قرار داشتيد، و ناتوان بوديد. « تَخَافُونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ» و مي ترسيديد که مردم شما را بربايند، « فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُم بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ» پس شما را پناه داد و با ياري خويش شما را نيرو بخشيد، و از چيزهاي پاکيزه به شما روزي داد. پس شهر و دياري را برايتان دست و پا نمود که در آن پناه گرفتيد و از دشمنانتان انتقام گرفت، و آنان را شکست داد، و مالهايشان را به غنيمت برديد، و بدين وسيله توانگر شديد.
« لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ» تا شکر خداوند را بر لطف بزرگ و احسان کامل او به جاي آوريد؛ او را عبادت کنيد و چيزي را شريک وي نسازيد.مَا نَنسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللّهَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِير، هر آیه ای را که نسخ کنیم یا آن را فراموش گردانیم بهتر از آن یا همسان آن را می آوریم، آیا نمی دانی که خداوند بر هر چیزی دانا است؟!
أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ اللّهِ مِن وَلِيٍّ وَلاَ نَصِيرٍ، آیا نمی دانی که پادشاهی آسمان ها و زمین از آن خداوند است و شما جز او سرور و یاوری ندارید؟!
«مَا نَنسَخْ مِنْ آيَةٍ» نسخ یعنی نقل کردن. و حقیقت نسخ عبارت است از تغییر دادن یک حکم شرعی به حکمی دیگر، یا ساقط کردن آن حکم . یهودیان نسخ را انکار کرده و گمان می بردند که این عمل جایز نیست در حالی که این قضیه در تورات آنها موجود است. پس انکا