و که تو را از وطنت بيرون کردند و دروغگويت انگاشتند و با تو که برترينِ پيامبران هستي و بهترين پيشينيان و پسينيان هستي دشمني ورزيدند؟! آن ها به نابود شدن و کيفر سزاوارترند، امّا خداوند پيامبرش را به عنوان سَفير رحمت و مهرباني و شکيبايي حتي به سوي کافران منکر فرستاده است.أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ كَمَن زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءهُمْ؛ آيا کسي  که  از جانب  پروردگارش  دليل  روشني  دارد ، همانند کساني  است   که کردار بدشان  در نظرشان  آراسته  شده  و از پي  هواهاي  خود مي  روند ?
کسي که در امر دين خود از نظر دانش و عمل داراي بينش و بصيرت است و حق را شناخته و از آن پيروي نموده و به آن چه خداوند به اهل حق وعده داده اميد دارد، با کسي برابر نيست که دلش کور گشته و حق را ترک گفته و آن را از دست داده است و بدون رهنمودي از سوي خداوند از هوي و هوس خود پيروي کرده است و با اين وجود فکر مي کند آن چه او بر آن مي باشد حق است. پس چقدر اين دو گروه از هم ديگر فاصله دارند،و اهل هدايت و اهل گمراهي چه تفاوت بزرگي با يکديگر دارند! مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِّن مَّاء غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِن لَّبَنٍ لَّمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِّنْ خَمْرٍ لَّذَّةٍ لِّلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِّنْ عَسَلٍ مُّصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاء حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءهُمْ وصف  بهشتي  که  به  پرهيزگاران  وعده  داده  شده  اين  است  که  در آن  نهرهايي ، است  از آبهايي  تغيير ناپذير و نهرهايي  از شيري  که  طعمش  دگرگون  نمي  شود ونهرهايي  از شراب  که  آشامندگان  از آن  لذت  مي  برند و نهرهايي  از عسل   مصفي   و در آنجا هر گونه  ميوه  که  بخواهند هست  و نيز آمرزش   پروردگارشان  آيا بهشتيان  همانند کساني  هستند که  در آتش  جاودانه  اند و  آنان  را از آبي جوشان  مي  آشامانند چنان  که  روده  هايشان  تکه  تکه  مي  شود.
« مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ» ويژگي بهشتي که به پرهيزگاران وعده داده شده است، بهشتي که خداوند براي آن دسته از بندگانش مهيا کرده که از ناخشنودي او پرهيز ورزيده و از رضايت او پيروي نموده اند چنين است که « فِيهَا أَنْهَارٌ مِّن مَّاء غَيْرِ آسِنٍ» در آن رودبارهايي است که آبش نگنديده و بدبو نگشته است . يعني آب آن تغيير نمي کند، بدين صورت که بدبو يا تيره شود، بلکه صاف ترين و زلال ترين و خوشبوترين و گوارارترين آب است.« وَأَنْهَارٌ مِن لَّبَنٍ لَّمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ» و رودبارهايي از شيري است که مزّه آن با ترش شدن و غيره تغيير نکرده است. « وَأَنْهَارٌ مِّنْ خَمْرٍ لَّذَّةٍ لِّلشَّارِبِينَ» و رودبارهايي از شرابي است که نوشندگان از نوشيدن آن لذّت فراواني مي برند و مانند شراب دنيا نيست که طعم آن خوب نيست و انسان را دچار سردرد مي کند و عقل را مختل مي نمايد. « وَأَنْهَارٌ مِّنْ عَسَلٍ مُّصَفًّى» و رودبارهايي از عسل  ناب است که از موم و ديگر آلودگي هاي آن پاک است. « وَلَهُمْ فِيهَا مِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ» و در آن جا آنان هرگونه ميوه اي دارند از قبيل خرما و  انگور و سيب و انار و انجير و ليمو و ديگر چيزهايي که در دنيا نظير و همانندي ندارند. پس اين امور دوست داشتني و مطلوب برايشان حاصل است. سپس فرمود:« وَمَغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ» و آمرزشي از سوي پروردگارشان که به وسيله ي آن، آن چه مايه ي هراس است از آن ها دور مي گردد. پس آيا اينها بهترند يا کساني که « خَالِدٌ فِي النَّارِ» در آتش گرم و سوزان که عذاب آن چند برابر عذاب دنياست است جاودانه هستند؟« وَسُقُوا مَاء حَمِيمًا» و در دوزخ آب بسيار داغ به آن ها نوشانده مي شود. « فَقَطَّعَ أَمْعَاءهُمْ» در نتيجه روده هايشان را پاره پاره مي نمايد.وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتَّى إِذَا خَرَجُوا مِنْ عِندِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا أُوْلَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءهُمْ بعضي  به  تو گوش  مي  دهند ، تا آنگاه  که  از نزد تو بيرون  روند از، دانشمندان  مي  پرسند : اين  چه  سخناني  بود که  مي  گفت  ? خدا بر دلهايشان   مهر نهاده است  و از پي  هواهاي  خود رفته  اند
وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْواهُمْ آنان  که  هدايت  يافته  اند ، خدا به  هدايتشان  مي  افزايد و پرهيزگاريشان   ارزاني  مي  دارد.
« وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ» خداوند متعال مي فرمايد: در ميان منافقان کساني هستند که به آن چه مي گويي گوش فرا مي دهند امّا نه به اين قصد که آن را بپذيرند و اطاعت کنند، بلکه دل هايشان از آن روي گردان است . بنابراين فرمود:« حَتَّى إِذَا خَرَجُوا مِنْ عِندِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا» تا وقتي که از نزد تو بيرون مي روند به کساني که بديشان علم و دانش داده شده مي گويند: کمي پيش چه گفت؟ يعني درباره  آن چه گفته اي و آن ها شنيده اند و علاقه اي به آن نداشته اند مي پرسند، گويا آن را نفهميده اند. و اين نهايت مذّمت آن هاست، چون اگر آنان به خير علاقمند بودند به آن گوش فرا مي دادند و در دل هايشان جاي مي گرفت و اعضايشان از آن اطاعت مي کرد ، امّا آن ها برعکس اين هستند. بنابراين فرمود:« أُوْلَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ» اينان کساني اند که خداوند بر دل هايشان مهر زده است و به سبب پيروي کردنشان از خواسته هاي باطل نفساني شان تمامي راه هاي خير را به رويشان بسته است.
سپس حالت راه يافتگان را بيان کرد و فرمود:« وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا» و کساني که با ايمان آوردن و فرمانبرداري و اطاعت از آن ها چه خدا را خشنود مي کند راهياب و هدايت شده اند، « زَادَهُمْ هُدًى» خداوند به پاس اين کارشان بر هدايتشان مي افزايد، « وَآتَاهُمْ تَقْواهُمْ» و به آنان تقوايشان را مي دهد. يعني به آن ها توفيق خير را مي دهد و از شر و بدي آن ها را حفاظت مي نمايد . پس براي هدايت يافتگان دو پاداش را بيان کرد: يکي علم مفيد و ديگري عمل صالح.فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةً فَقَدْ جَاء أَشْرَاطُهَا فَأَنَّى لَهُمْ إِذَا جَاءتْهُمْ ذِكْرَاهُمْ؛ آيا تنها منتظر آنند که  به  ناگاه  قيامت  فرا رسد ? هر آينه  نشانهاي   قيامت  آشکار شده  است   و چون  فرا رسد پند گرفتنشان  را چه  فايده  ?
آيا اين تکذيب کنندگان فقط منتظر قيامت هستند، « أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةً» که ناگهان و در حالي که نمي دانند به سراغشان بيايد؟« فَقَدْ جَاء أَشْرَاطُهَا» به راستي نشانه هايي که بر نزديک بودن قيامت دلالت دارند، آمده اند، « فَأَنَّى لَهُمْ إِذَا جَاءتْهُمْ ذِكْرَاهُ