املاً بعید است؛ زیرا آنان در کنار هم و به خاطر اسلام، با پدران و برادران و قبایل خود جنگیدند. آنها، کالای بی‌ارزش دنیا را فدا می‌کردند تا دین خود را حفظ کنند؛ لذا چنین اقداماتی از صحابه‌ای که بشارت بهشت به آنان داده شده، غیرممکن می‌باشد. آنها بسی بزرگوارتر از آن بودند که مشکلات و مسایل خود را از این طریق، حلّ و فصل نمایند.(2)
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) مرویّات أبی مِخنف فی تاریخ الطبری، صص 177 – 178.
2) الخلفاء الراشدون، أمین القضاة، 78 – 79.مورّخانی چون ابن جَریر از راویانی ناشناس روایت کرده‌اند که علی(رض) به عبدالرحمن(رض) گفت: تو مرا فریب دادی و عثمان را به مقام خلافت رساندی تا همیشه با تو مشورت نماید و تو، در خلافت او صاحب قدرت باشی. عبدالرحمن(رض) بهانه تراشید تا اینکه علی(رض) این آیه را تلاوت نمود:
(إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَکَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَن نَّکَثَ فَإِنَّمَا يَنکُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا) (فتح:10)
«در حقیقت، کسانی که با تو بیعت می‌کنند، جز این نیست که با خدا بیعت می‌کنند؛ دست خدا بالای دستهای آنان است. پس هر که پیمان‌شکنی کند، تنها به زیان خود پیمان می‌شکند، و هر که بر آنچه با خدا عهد بسته وفادار بماند، به زودی خدا پاداشی بزرگ به او می‌بخشد».
ابن کثیر در این رابطه می‌گوید: چنین روایاتی، با روایات صحیح در تعارض قرار دارد؛ در واقع روش صحابه(رض) برخلاف این روایات ضعیف و موضوعی است که اهل بدعت و داستان‌پردازانی روایت کرده‌اند که حدیث صحیح و غیرصحیح را از هم تشخیص نمی‌دهند.(1) 
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) البدایة و النهایة (7/152).اعتقاد حسن بن علی(رض) درباره‌ی خلافت عثمان(رض) همان باوری بود که سایر صحابه(رض) داشتند. چنانچه صحابه(رض) بر خلافت عثمان(رض) اجماع کردند. ابوالحسن اشعری رحمه الله در این باره می‌گوید: عثمان(رض) را اعضای شورایی به خلافت انتخاب کردند که بر اساس وصیت عمر(رض)، همه سزاوار احراز این مقام بودند، اما همه‌ی آنان، خلافت عثمان(رض) را پذیرفتند و بر این مسأله اجماع نمودند.(1) 
ابوعثمان صابونی در بیان عقیده‌ی اهل سنت درباره‌ی ترتیب خلفای راشدین، می‌گوید: آنان بعد از خلافت صدّیق و فاروق، معتقد به حقانیت خلافت عثمان(رض) می‌باشند، زیرا او، با اجماع اعضای شورا و پس از آن، با اجماع تمام صحابه به خلافت رسید.(2) 
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الإبانة عن أصول الدیاتة، ص 68.
2) عقیدة السَلَف و أصحاب الحدیث ضمن الرسائل النبویّة (1/139).مهمترین طرح‌ها و برنامه‌های نظامی عثمان بن عفان(رض) در جریان فتوحات اسلامی را می‌توان در موارد زیر خلاصه نمود:
1- شکست دادن سپاهیان فارس و روم.
2- تداوم جهاد در آن سوی مرزهای قلمرو حکومت اسلامی و خنثی نمودن تهدیدها و توطئه‌های دشمنان اسلام و حفظ آن مرزها.
3- ایجاد پایگاه‌ها و مراکزی ثابت و مستحکم در مرزها جهت مقابله با حملات گاه و بی‌گاه دشمنان اسلام و حفظ آن مرزها. 
4- تأسیس نیروی دریایی که در آن شرایط حساس، سپاهیان اسلام، به شدت بدان نیازمند بود.(1)  این نیرو، بعدها در حمایت از دولت و تقویت و تداوم روند فتوحات، نقش بسیار مهمی ایفا نمودند. از مراکز مهم نظامی و سیاسی می‌توان کوفه و بصره در عراق؛ دمشق در شام، و فسطاط در مصر را نام برد که بعدها به مهمترین شهرهای قلمرو اسلامی و عمده‌ترین مراکز نشر و گسترش اسلام مبدّل شدند.(2) 
مشهورترین فرماندهان فتوحات اسلامی در دوران خلافت عثمان(رض) عبارتند از: احنف بن قیس، سلیمان بن ربیعه، عبدالرحمن ربیعه و حبیب بن مسلمه.
مسلمانان، از روند فتوحات اسلامی در دوران عثمان بن عفان(رض) درس‌های زیادی گرفتند؛ از مهمترین درس‌ها و آموزه‌های فتوحات در عهد عثمان بن عفان(رض) می‌توان موارد ذیل را برشمرد:
•	تحقق وعده‌های خداوند(عزوجل) نسبت به مؤمنان در زمینه‌ی فتح و پیروزی
•	تحوّل و پیشرفت در تاکتیک‌ها و شیوه‌های جنگی و تأسیس نخستین ناوگان دریایی.
•	تشکیل گروههای تجسس و شناسایی برای کسب اطلاعات از تحرکات دشمن.
•	حفظ وحدت و یکپارچگی در رویارویی با دشمن.
در لشکر اعزامی عثمان(رض) به آفریقا، عبدالله بن زبیر، ابوذر غفاری،(3)  عبدالله بن عباس، عبدالله بن جعفر، حسن و حسین(4)  و جمع کثیری از صحابه(رض) حضور داشتند.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الخلافة و الخلفاء الراشدون، ص 222. 
2) عثمان بن عفان، صادق عرجون، ص 199-200. 
3) ریاض النفوس (1/8)؛ الجهاد و القتال، اثر هیکل (1/556).
4) لیبیا من الفتح العربی حتی انتقال الخلافۀ الفاطمیۀ، اثر دکتر صالح مصطفی، ص41؛ الشرف و التسامی بحرکۀ الفتح الإسلامی، دکتر صلابی (همین مؤلف)، ص19.عوامل مختلفي در شهادت عثمان(رض)، نقش داشت؛ از جمله: فراواني ناز و نعمت و پيامدهاي سوء آن بر جامعه، نبودن سرآمدان و بزرگان صحابه(رض) در مدينه، تعصب جاهلي، دسيسه‌چيني توطئه‌گران و بدخواهان اسلام و مسلمانان، به‌كارگيري وسايل و شيوه‌هاي گوناگون در تحريك مردم و از همه مهم‌تر فتنه‌انگيزي پيروان عبدالله بن سبا.
دشمنان اسلام، شيوه‌ها و اسباب گوناگوني را براي تحريك مردم بر ضد عثمان(رض) به‌كار بستند؛ از جمله: شايعه‌پراكني و سر هم كردن پاره‌اي اراجيف و سخنان دروغ و بي‌اساس به‌منظور تحريك مردم بر ضد خليفه‌، خرده‌گيري بي‌مورد و نابجا بر كارگزاران خليفه و تنظيم نامه‌هاي جعلي و انتساب آنها به تعدادي از اصحاب همچون: عايشه‌ي صديقه، علي، طلحه و زبير(رض) و اشاعه‌ي اين باور نابجا كه علي(رض)، وصي و خليفه‌ي رسول‌خدا(ص) است؛ از ديگر اقدامات دشمنان اسلام در اين زمينه، مي‌توان به تشکيل دسته‌ها و گروه‌هايي در بصره، كوفه و مصر اشاره كرد؛ آنان، اين توهم را در اذهان عموم نهادينه كردند كه به دعوت صحابه، رهسپار مدينه شده‌اند، آن‌گاه كارهايي انجام دادند كه به شهادت عثمان(رض) منجر شد.(1)  گروه‌هاي فتنه گر، علاوه بر اقدامات مزبور، با شعارهايي همچون تكبير، و ادعاهايي از اين قبيل كه بر ضد جور و ستم، قيام نموده و هدفي جز امر به معروف و نهي از منكر ندارند و فقط خواهان عوض كردن كارگزاران، هستند، دسيسه‌ي خويش را پيش بردند و خواهان كناره‌گيري عثمان(رض) از خلافت شدند و سرانجام، خليفه‌ي بزرگوار را به شهادت رساندند. همين‌كه خبر حركت مردم از ساير شهرها براي ياري خليفه، به گروه‌هاي فتنه‌گر رسيد، بيش از پيش، بر كشتن خليفه مصمم شدند و درصدد آن برآمدند كه به هر شكل ممكن، عثمان را به قتل برسانند.(2) 
شايان ذكر است شبكه‌ي سازمان‌يافته‌ي سبئيه به سركردگي عبدالله بن سباي يهودي، عامل اصلي و پشت پرده‌ي اين فتنه و فتنه‌هاي پس از 