، در این آیات از غیبت به خطاب منتقل شده که از جهات فصاحت است و تمام را مخاطب نموده، زیرا در این آیه ذکر تکلیف شده و برای جبران زحمت تکلیف به خطاب مرحمت‌آمیز بیان شده تا موجب رغبت مکلفین گردد. و دیگر اینکه مخاطب تمام مردمند چه مؤمن و چه کافر، معلوم می‌شود کافر نیز مکلف به فروع و اصول است، و بر هر دو مؤاخذه می‌شود. و بعضی گفته‌اند هر جای قرآن خطاب به «یا أیها الناس» باشد در مکه نازل شده، وخطاب به «یا أیها الذین آمنوا» در مدینه نازل گردیده، ولی این بیان مسلم نیست، زیرا همین آیه که خطاب یا أیها الناس دارد از سورة بقره و مدنی است. و دیگر اینکه این آیه دلیل است بر اینکه بندگی فقط برای خدا باید باشد، بدلیل اینکه او موجد شما و پدران شما و آسمان و زمین است، و شما می‌توانید از این آثار پی به مؤثر ببرید، با دقت‌نظر در موجودات و تدبر علمی و نظام حکمیانه خالق خود را بشناسید و اگرچه درک او ذاتاً محال باشد. نظم و تدبیر واحد دلیل بر ناظم و مدبر واحد است. پس دین قرآن دین استدلالی است و تقلید در این مراحل جائز نیست و دیگر اینکه از خطاب «یا أیها الناس...» استفاده می‌شود که خلقت زمین و آسمان برای تمام مردم است نه برای عدة مخصوصی از انبیاء و یا اولیاء، پس حدیث "کسا" که در میان شیعه و حدیث "بئر"که در میان اهل سنت جعل شده هر دو برخلاف این آیه و سایر آیات قرآن وساختگی است. و جملة «و أنتم تعلمون» اشاره است بدانش فطری که هر کس بدانش فطری می‌داند مخلوق خالقی دارد و نظم و تدبیر علمی ناظمی می‌خواهد، و ممکن است اشاره باشد بدانش اکتسابی که مردم می‌دیدند بتان ایشان خالق نظام جهان نیستند و مع‌ذلک آنها را برای خدا مانند قرار می‌دادند.آیه 17
متن آیه:
أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَينَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَيتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً أُولَئِكَ يؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ فَلَا تَكُ فِي مِرْيةٍ مِنْهُ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يؤْمِنُونَ
ترجمه: آیا آنانکه بر دلیل و برهانی از پروردگار خود بوده در حالیکه شاهدی از پروردگارش بدنبال آن آید و در حالیکه از پیش کتاب موسی امام و رحمتی برایشان باشد(مانند دیگرانند که دلیلی ندارند) آنانند که به آن ایمان می‌آورند و هر کسی از احزاب به آن کافر گردد پس آتش وعده‌گاه اوست پس در شک مباش از آن، زیرا آن حق است از جانب پروردگارت ولیکن بیشتر مردم ایمان نیاورند.(17)
نکات: سه چیز دلیل بر صحت دین اسلام است که در این آیه آن سه را بیان کرده: اول: عقل و دلائل عقلی. دوم: شهادت قرآن. سوم: شهادت توراه. جملة: عَلَى بَينَةٍ مِنْ رَبِّهِ همان دلائل عقلی است. وجملة: وَيتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ ، شهادت قرآن است. و جملة: وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً همان شهادت تورات است، در این آیه احتمالات دیگری نیز داده‌اند ولی ظاهر آیه همین معنی است که ما ذکر کردیم زیرا این آیه تصدیق کرده ایمان مؤمنین به قرآن را به جملة أُولَئِكَ يؤْمِنُونَ بِهِ، بدلائل سه گانه: زیرا مطالب بر دو قسم است یا بدیهی و یا نظری است. و نظری تثبیت آن یا بحجت وبرهان عقلی است و یا بوحی و إلهام إلهی است. پس اگر در اثبات مطلبی این دو قسم دلائل عقلی وشرعی جمع شد یعنی هم‌ عقل شهادت به صدق آن داد و هم وحی. بدون شک حقانیت آن محرز است. این آیه می‌گوید کسانیکه اسلام آورده و قرآن را حق می‌دانند به سه دلیل فوق ایمانشان ایمان است. و جملة: كِتَابُ مُوسَى إِمَامًا وَرَحْمَةً دلالت دارد که کتاب هم امام است و می‌توان به کتاب امام گفت و لذا علی بن ابیطالب(ع) در دعای خود در صحیفة علویه می‌گوید: أشهد أن الکتاب الذي أنزل علی النبی إمامي. و لذا حق‌تعالی در سورة یس آیة 12 پروندة اعمال را امام خوانده است، پس امام هر مسلمانی قرآن است.آیه 18 الی 22
متن آیه:
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أُولَئِكَ يعْرَضُونَ عَلَى رَبِّهِمْ وَيقُولُ الْأَشْهَادُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ(هود/18) الَّذِينَ يصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ(هود/19) أُولَئِكَ لَمْ يكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ يضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُوا يسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يبْصِرُونَ(هود/20) أُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يفْتَرُونَ(هود/21) لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ(هود/22)
ترجمه: و کیست ظالم‌تر از آنکه بدروغ افترا بر خدا بزند؟ ایشان بر پروردگارشان عرضه شوند، و گواهان گویند ایشانند آنانکه بر پروردگارشان دروغ بستند. آگاه باش لعنت خدا بر ستمگران(18) آنانکه بازمی‌دارند از راه خدا و کجی در آن می‌جویند و آنان به آخرت کافرند(19) آنان در زمین عاجز‌کنندة (قدرت حق) نبوده و جز خدا سرپرستانی ندارند، برای ایشان شکنجة دو مقابل می‌شود، آنان توانائی شنیدن نداشته و نمی‌دیدند(20) ایشان آنهایند که به خود زیان واردکردند و آنچه افترا می‌بستند از نظرشان گم شد(21) ناچار که ایشان در آخرت خود زیانکارترند.(22)
نکات: مقصود از جملة: وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى ... همان مجتهدان و دانشمندانند که رأی و فتوای خود را حکم خدا دانسته وبه خدا نسبت می‌دهند وهم مرشدان وسایر بزرگان اهل بدعت که بدعتهای خود را از دین خدا دانسته و در محکمة إلهی مانند مقصران احضار گردند و گواهان، گواهی دهند بر فتاوی و بدعتها وکجی‌های ایشان. و ایشانند که مردم را از راه حقیقی إلهی بازداشته و فریب داده و در راه راست کجی بوجود آورده‌اند. و گواهانِ قیامت عبارتند از فرشتگان و مردمان زمان ایشان. و ایشانند که ولی یا اولیائی برای مردم ساخته و دم از ولایت ایشان می‌زنند و بنام آن اولیاء، خود از مردم سواری می‌گیرند در حالیکه خدا صریحاً در این آیات فرموده: وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِياءَ. پس اینان که راه خدا را خراب کرده زیانکارترین مردم و بدترین و ستمکارترین اهل جهانند، ولی متأسفانه مقلدین و پیروانشان خبر ندارند.آیه 23 الی 24
متن آیه:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ(هود/23) مَثَلُ الْفَرِيقَينِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ هَلْ يسْتَوِيانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ(هود/24)
ترجمه: براستی آنانکه ایمان آورده و عملهای شایسته نموده و نسبت به پروردگارشان فروتن و متواضعند ایشانند اهل بهشت، خود در آن ماندگارند(