ذَا هِي شَاخِصَةٌ أَبْصَارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يا وَيلَنَا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا بَلْ كُنَّا ظَالِمِينَ(الأنبياء/97)
ترجمه: و ناگوار است بر قریه‌ای که آن را هلاک کرده‌‌ایم که رجوع نمی‌کنند و بر نمی‌گردند(95) تا وقتی که یأجوج و مأجوج باز شوند و ایشان از هر بلندی می‌شتابند(96) و نزدیک شد وعدة حق پس ناگاه خیره شود و بازماند چشمان آنان که کافرند گویند: ای وای بر ما بتحقیق ما در غفلت از این بوده بلکه ستمگر بوده‌ایم(97). 
نکات: در جملة: «وَحَرَامٌ عَلَى قَرْيةٍ....» معانی متعدده آورده‌اند که با ظاهر آیه موافق نیست. آنچه موافق ظاهر آیه می‌باشد همان ترجمة ما می‌باشد که حق‌تعالی می‌فرماید بر اشخاصی که هلاک شده‌اند ناگوار است که دیگر نمی‌توانند به دنیا برگردند تا اینکه سد یأجوج و مأجوج باز گردد و قیامت بر پا شود. و این آیه رد است بر اهل تناسخ که می‌گویند هر کس از دنیا رفت روحش بر می‌گردد به بدن دیگری. آیه 98 الی 100
متن آیه:
إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَهَا وَارِدُونَ(الأنبياء/98) لَوْ كَانَ هَؤُلَاءِ آلِهَةً مَا وَرَدُوهَا وَكُلٌّ فِيهَا خَالِدُونَ(الأنبياء/99) لَهُمْ فِيهَا زَفِيرٌ وَهُمْ فِيهَا لَا يسْمَعُونَ(الأنبياء/100)
ترجمه: محققا شما و آنچه را غیرخدا می‌پرستید آتش افروز دوزخید شما به آن وارد خواهید شد(98) و اگر اینان خدایانی بودند وارد آن نمی‌شدند و هر یک در آن جاویدانند(99) برای ایشان در دوزخ فریادی است در حالی که در آن دوزخ نمی‌شنوند(100). 
نکات: «وَمَا تَعْبُدُونَ»، ماء موصوله برای غیر ذوی العقول است، یعنی؛ بت‌هائی که از سنگ و چوب ساخته‌اید، پس شامل حضرت عیسی و عزیر و ملائکه نمی‌شود. و زَفِيرٌ به شعلة آتش اطلاق می‌شود و به صدای هوائی که از سینه خارج گردد نیز اطلاق می شود و هر کدام باشد اشکالی ندارد. و ضمیر وَهُمْ فِيهَا که ضمیر جمع مذکر است بر می‌گردد به معبودین و یا عابدین و یا هر دو. آیه 101 الی 104
متن آیه:
إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنَى أُولَئِكَ عَنْهَا مُبْعَدُونَ(الأنبياء/101) لَا يسْمَعُونَ حَسِيسَهَا وَهُمْ فِي مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خَالِدُونَ(الأنبياء/102) لَا يحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ وَتَتَلَقَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ هَذَا يوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ(الأنبياء/103) يوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَي السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَينَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ(الأنبياء/104)
ترجمه: محققا آنان که سابقة نیکوتری از طرف ما دارند آنان از دوزخ دور شده‌اند(101) خروش آن را نمی‌شنوند و ایشان در آنچه میل خودشانست جاویدانند(102) فزع بزرگتر ایشان را محزون نگرداند و فرشتگان که به ملاقات ایشان آیند گویند: این است آن روزی که شما وعده داده شده بودید (103) روزی که می‌پیچیم آسمان را مانند پیچیدن طومار برای نوشته‌ها چنانکه اول آفرینش را آغاز کردیم اعاده می‌دهیم آن را، وعده‌ای است بر عهدة ما محققا بجا آورنده بوده‌ایم(104). 
نکات: مقصود از سابقة حسنی الطاف و عنایاتی است شامل ایشان از طرف حق‌تعالی شده مانند اعطای نبوت و رهبری و توفیقات بندگی و وعده‌های پاداش‌ها. و مقصود از الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ قیام قیامت است. و جملة: «كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ»، دلالت دارد که حق‌تعالی بر می‌گرداند و در قیامت بشر را به هستی عود می‌دهد مانند همان خلقتی که در دنیا به وجود آورده است، و ممکن است گفته شود خلقت اولی از عدم بوده پس خلقت ثانی نیز از عدم باشد. آیه 105 الی 107
متن آیه:
وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يرِثُهَا عِبَادِي الصَّالِحُونَ(الأنبياء/105) إِنَّ فِي هَذَا لَبَلَاغًا لِقَوْمٍ عَابِدِينَ(الأنبياء/106) وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ(الأنبياء/107)
ترجمه: و بتحقیق نوشتيم و مقرر داشتیم در زبور پس از ذکر (تورات) که این زمین را بندگان شایسته‌ام بارث می‌برند(105) براستی که در این که ذکر شد محققا کفایت است برای مردمی که بندگی کنند(106) و نفرستادیم تو را مگر رحمتی برای جهانیان(107). 
نکات: مقصود از ذکر در جملة: «مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ»، تورات است بقرینه و دلیل آیة 48 همین سوره که فرموده: «وَلَقَدْ آتَينَا مُوسَى وَهَارُونَ الْفُرْقَانَ وَضِياءً وَذِكْرًا لِلْمُتَّقِينَ». و مقصود از جملة: «أَنَّ الْأَرْضَ يرِثُهَا عِبَادِي الصَّالِحُونَ»، همین دنیا و همین بندگان شایسته می‌باشند که سعی و کوشش دارند و تنبلی و تن‌پروری را از خود دور می‌کنند. و می‌توان گفت: زمین بهشت است چنانکه در سورة زمر آیة 74 از قول اهل بهشت می‌فرماید: «وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ». و مقصود از رحمت برای جهانیان این است که خدا خواسته رحمت خود را شامل حال بندگان کند و ایشان را به هدایت برساند و لذا رسول خود را مأمور گردانیده هر کس به این رحمت اقبال کند برای او رحمت است و او مشمول رحمت، و هر کس اعراض کرد این رحمت شامل او نیست. آیه 108 الی 112
متن آیه:
قُلْ إِنَّمَا يوحَى إِلَي أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ(الأنبياء/108) فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلَى سَوَاءٍ وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَ(الأنبياء/109) إِنَّهُ يعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ وَيعْلَمُ مَا تَكْتُمُونَ(الأنبياء/110) وَإِنْ أَدْرِي لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَكُمْ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ(الأنبياء/111) قَالَ رَبِّ احْكُمْ بِالْحَقِّ وَرَبُّنَا الرَّحْمَنُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ(الأنبياء/112)
ترجمه: بگو همانا به سوی من وحی می‌شود که فقط خدای شما خدای یگانه است پس آیا شما اسلام آورنده‌اید(108) پس اگر روگردانند بگو اعلام کردم شما را بدون تفاوت و نمی‌دانم آیا نزدیک است و یا دور است آنچه وعده داده می‌شوید(109) محقق است که او آشکارای گفتار را می‌داند و آنچه پنهان می‌کنید می‌داند(110) و نمی‌دانم شاید آن وعده امتحانی است برای شما و بهره‌ای است تا مدتی(111) پروردگارم گفته بحق حکم نما و صاحب اختیار ما رحمن و یاری خواسته شده است بر آنچه وصف می‌کنید (از شرک و اباطیل و تهدیدات)(112). 
نکات: در جملة: «إِنَّمَا يوحَى إِلَي أَنَّمَا...» دو حصر است و دلالت می‌کند که وحی منحصر است به توحید و این برای اغراق است و اهمیت. و جملة «آذَنْتُكُمْ عَلَى سَوَاءٍ » دلالت دارد بر اینکه ابلاغ رسول خدا(ص) به همة اصحابش بطور مساوی بوده و چیزی را مخفیانه به کسی ابلاغ نکرده که از دیگران پنهان کند و ابلاغ او بطریق اعلان بوده. و چون اهل مکه او را بسیار آزار نمودند خدا امید او را به خودش توجه داده و فرموده: 