ورد و مي کاهد مي دانيم و در کتاب خدا ثبت و ضبط گرديده است. « وَعِندَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ» و نزد ما کتابي وجود دارد که از تغيير و تبديل محفوظ مي باشد و همه آن چه را که در زندگي و مرگشان بر سر آنان مي آيد ثبت و ضبط کرده است. اين استدلال حاکي از گستردگي دانش و آگاهي خداوند که جز او کسي بر آن احاطه ندارد مي باشد، و اين که او بر زنده کردن مردگان تواناست.بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَّرِيجٍ آري  ايشان  سخن  راستي  را که  بر آنها آمده  بود دروغ  شمردند  پس  کارشان   شوريده  و پريشان  شد.
« بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ» بلکه سخني که از آن ها سر زده عناد و تکذيب است و آن ها حق را که بالاترين انواع صدق است تکذيب کردند« لَمَّا جَاءهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَّرِيجٍ» هنگامي که برايشان آمد پس آنان داراي حالي پريشان و کار نابساماني هستند و بر يک چيز استوار نمي مانند. گاهي مي گويند تو جادوگري، و گاهي مي گويند ديوانه اي، و گاهي مي گويند شاعر هستي . و هم چنين هريک درباره قرآن طبق نظر فاسد خود اظهار نظر مي کنند . و اين گونه است کسي که حق را تکذيب کند. پس او در امر و حالتي به هم ريخته و نابسامان است؛ جهت و ثبات او مشخص نيست و کارهايشان را مي بيني که متناقض و به هم بافته ايست. امّا کسي که از حق پيروي کند و آن را تصديق نمايد کار و راه و سخن و کردارش راست و درست مي شود.أَفَلَمْ يَنظُرُوا إِلَى السَّمَاء فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِن فُرُوجٍ آيا به  اين  آسمان  برفراز سرشان  نظر نمي  کنند که  چگونه  آن  را بنا  کرده ايم و آراسته  ايم  و هيچ  شکافي  در آن  نيست  ?
وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ و زمين  را گسترديم  و در آن  کوههايي  بلند افکنديم  و از هر گونه  نباتات   خوش  منظر در آن  رويانيديم
تَبْصِرَةً وَذِكْرَى لِكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ بينشي  و پندي  است  براي  هر بنده  اي  که  به  خدا بازگردد وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاء مَاء مُّبَارَكًا فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِيدِ و از آسمان  ، آبي  پربرکت  فرستاديم  و بدان  باغها و دانه  هاي  درو شدني ، رويانيديم  ،

وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ نَّضِيدٌ و نخلهاي  بلند با خوشه  هاي  بر هم  چيده
رِزْقًا لِّلْعِبَادِ وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا كَذَلِكَ الْخُرُوجُ تا رزق  بندگان  باشد و بدان  آب  ، سرزمين  مرده  را زنده  کرديم   بر آمدن   از گور نيز چنين  است.
وقتي خداوند حالت تکذيب کنندگان و مذّمت آن ها را بيان کرد آنان را فرا خواند تا به آيات و نشانه هاي آفاقي بنگرند و عبرت بگيرند و از آن بر چيزهايي استدلال نمايند که نشانه هايي بر آن امر قرار داده شده اند. پس فرمود:« أَفَلَمْ يَنظُرُوا إِلَى السَّمَاء فَوْقَهُمْ» آيا به آسمان که بر بالاي سرشان است ننگريسته اند؟ يعني اين نگاه کردن نيازي به تحمّل سختي، و سفر ندارد، بلکه در نهايت آساني است. پس آن ها بنگرند که « كَيْفَ بَنَيْنَاهَا» چگونه آسمان را به صورت گنبدي که همه زواياي آن برابر است ساخته ايم و با ستاره ها و سياره هايي که حرکت مي کنند و از نگاه پنهان مي شوند آراسته ايم. آسماني که از اين کرانه تا آن کرانه اش در نهايت زيبايي قرار دارد و هيچ عيب و شکاف و خللي در آن مشاهده نمي شود. 
خداوند اين آسمان را سقفي براي اهل زمين قرار داده و بسياري از منافع ضروري انسان ها را در آن به وديعه نهاده است. « وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا» و آيا به زمين ننگريسته اند که چگونه آن را گسترده ايم، به گونه اي که هر حيواني مي تواند در آن مستقر شود، و زمين براي استحصال هر نوع منافعي آماده است. و اين زمين را به وسيله کوه ها محکم و پابرجا نموده ايم تا تکان نخورد و پابرجا باشد.« وَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ» و در آن از هر نوع گياه مسّرت بخشي که بينندگان را شگفت زده مي نمايد و موجب شاديشان مي شود رويانده  ايم، تا انسان ها و چهارپايانشان از آن بخورند، و اين گياهان را براي منافعشان آفريده  ايم. و از ميان اين منافع، باغ هايي را که مشتمل بر ميوه هاي خوشمزه و لذيذ است از قبيل انگور و انار و ليمو و سيب و ديگر انواع ميوه ها به طور ويژه بيان کرد. همچنين درختان بلند خرما که  فايده آن تا مدّت طولاني ادامه دارد و تنه آن به سوي آسمان بالا مي رود که بسياري از درخت ها نمي توانند به اندازه آن قامت بکشند. پس خرماي روي هم انباشته از خوشه هاي آن بيرون مي آيد و روزي بندگان مي گردد و از آن مي خورند و ذخيره اش مي کنند و چهارپايانشان نيز از آن استفاده مي کنند.
هم چنين خداوند به وسيله باران و به وسيله جويبارهايي که در اثر نزول باران در روي زمين روانند دانه هاي کشتزارهايي را مي روياند که درو مي گردد، از قبيل گندم و جو و ذرّت و برنج و ارزن و غيره. پس نگاه کردن به اين چيزها آسمان و زمين و آنچه که در آنهاست « تَبْصِرَةً»  راهنمايي و بينشي است که آدمي را از نابينايي جهالت بيرون مي آورد. « وَذِکرَي» و پندي است که به سبب آن آدمي متذکر مي شود و چيزهايي را به ياد مي آورد که در دين و دنيا به وي سود مي رساند و نيز به سبب آن آن چه را که خداوند و پيامبرانش از آن خبر داده اند به ياد مي آورد، و اين براي هرکسي نيست، بلکه « لِكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ» براي آن بنده ايست که با ترس و اميد و پذيرفتن حق، و اجابت دعوتگر الهي به سوي خدا روي آورده  است.
امّا نشانه ها و  هشدارها براي شخص روي گردان و يا تکذيب کننده سودي ندارند، چون اين چيزها براي قومي که ايمان نمي آورند سودبخش نيستند. حاصل امر اين که آفرينش مبهوت کننده و شدّت و قوّتي که در آسمان و زمين وجود دارد، دليلي بر قدرت و کمال خداوند متعال است.
و صنعت شگفت  انگيز و آفرينش زيبا و استواري که در آنها وجود دارد دليلي است بر اين که خداوند عادل ترين داوران است و او به هر چيزي داناست. و منافع و مصلحت هايي که در آن براي بندگان قرار دارد دليلي است بر اين که رحمت خداوند همه چيز را فرا گرفته است و عظمت آفرينش و نظام زيباي آن دليلي است بر اين که خداوند متعال يکتاي يگانه و والا مقام است و همه براي رفع نيازهايشان به او روي مي آورند. و خدايي است که همسر و فرزند و همتايي ندارد و عبادت و کرنش و محبّت جز او سزاوار کسي نيست.
و زنده گرداندن زمين پس از پژمردنش دليلي است براين که خداوند متعال مردگان را زنده مي نمايد تا آن ها را طبق اعمالشان مجازات کند. بنابراين فرمود:« وَأَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَّيْتًا كَذَلِكَ الْخُرُوجُ» و با آن سرزمين پژمرده را زنده کرده ايم، رستاخيز نيز بدينسان است. وقتي آن ها را با اين نشانه هاي آسماني و زميني تذکّر داد و هشدار داد که به تکذيب خود ادامه ندهند زيرا به آن چه تکذيب کنندگان بدان گرفتار شدند، گرفتار خواهند شد، فرمود:كَذَّبَتْ قَبْلَهُم