و پي در پي ميدهد، و فضل خويش را بر آنان سرازير مينمايد.ذَلِكَ وَمَنْ عَاقَبَ بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِ ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ لَيَنصُرَنَّهُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ [حكم بر] اين است، و هر كس [ديگري را] به مانند آنچه خود به آن عقوبت داده شده است عقوبت دهد، سپس مورد ستم واقع شود، حتماًخداوند او را ياري خواهد كرد، به راستي خداوند بخشاينده و آمرزگار است.
مسئله به اين منوال است كه هر كس مورد ستم قرار بگيرد براي او جايز است به اندازهاي كه به او ستم شده است بر جنايتكار ستم نمايد، و اگر چنين كرد مورد ملامت قرار نميگيرد، و مقصر نيست  و اگر دوباره به او ستم شد خداوند حتماًاو را ياري خواهد كرد، چون او ستمديده و مظلوم است، پس جايز نيست به خاطر اينكه حق خودش را گرفته است مورد ستم قرار بگيرد. بنابراين كسي كه ديگري را چون بر او ستم كرده است مجازات نمايد خداوند چنين كسي را ياري ميكند. پس كسي كه هيچ احدي را مورد ستم و مجازات قرار نداده است اگر مورد ستم قرار بگيرد و بر او جنايت شود، ياري خداوند به او نزديكتر است إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ بدون شك خداوند بخشايندةآمرزگار است. يعني گناهكاران را ميآمرزد، و فوراً آنها را عذاب نميدهد، و گناهانشان را از بين ميبرد و آثارشان را از آنها دور مينمايد. آمرزش و بخشايش، صفت ذاتي خداوند است، و بندگانش را در هر زماني ميآمرزد. پس براي شما مظلومان كه مورد جنايت قرار گرفتهايد شايسته است كه ببخشد و گذشت كنيد تا خداوند نيز با شما چنين رفتار نمايد فمن عفا و اصلح فاجره علي الله پس هر كس ببخشد و به اصلاح بپردازد پاداش او بر خداوند است.ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ اين از آن جهت است كه خداوند شب را در روز و روز را در شب داخل ميگرداند، و خداوند شنواي نابينا است.
ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ اين از آن جهت است كه خداوند بر حق است و آنچه را كه به جز او فرياد ميخوانند و پرستش مينمايند باطل است، و خداوند والا و بزرگوار است.
خداوند ذاتي است كه اين احكام نيكو و دادگرانه را برايتان مشروع نموده و در تقدير و تدبيرش به خوبي و نيكويي عمل مينمايد. خداوندي كه يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ شب را در روز داخل ميگرداند، و روز را بعد از شب ميآورد، و بر يكي از آن دو ميافزايد، و از ديگري ميكاهد و برعكس، و بر اثر آن فصلها به وجود ميآيند و منافع شب و روز و خورشيد و ماه محقق ميشود كه از بزرگترين نعمتهاي الهي براي بندگان است، و اين براي آنان ضروري و لازم ميباشد. وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ و خداوند شنوا است و همة صداها را عليرغم اينكه به زبانهاي مختلفي هستند، و هر يك نياز مختلفي دارند، ميشنود. بَصِيرٌ بينا است و خيزش و حركت مورچة سياه را در زير صخره سنگ و در شب تاريك ميبينند. سواء منكم من أسر القول و من جهر به و من هو مستخف باليل و سارب بالنهار  [براي او] يكسان است كسي كه پنهاني سخن بگويد و آن كس كه آشكارا بگويد و آنكه خويشتن را در شب پنهان گرداند و در روز آشكارا حركت نمايد.
ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ آن همه قدرت و حكم و احكامي كه خداوند از آن برخوردار است بدان جهت است كه خداوند از آن برخوردار است بدان جهت است كه خداوند حق است . يعني پايدار است و همواره بوده و هست. اول است و پيش از او هيچ چيزي نبوده است، و آخر است و بعد از او چيزي نيست. اسماء و صفاتش كامل است و وعدهاش حق و ملاقات و ديدارش حق، و دين او حق و عبادتش حقث، و دين او حق و هبادتش حق، و هميشه ماندگار است.
وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ و بتها و انبازان و حيوانات و جماداتي كه به جز او به فرياد خوانده شده و پرستش ميشوند، باطلاند؛ خودشان باطل و عبادتشان نيز باطل است، چون آنها به چيزي دست انداختهاند كه نابود شدني و از بين رفتني است، در نتيجه عبادت و پرستش آن بيهوده و باطل است. عبادت و پرستش آن بيهوده و باطل است. وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ و همانا خداوند والا و بزرگوار است العلي يعني هم در ذات والا است و بر بالاي همة مخلوقات قرار دارد، و هم در منزلت و مقام، و داراي صفات كامل است. و هم در قدرت و تسلط، والاست و بر همة مخلوقات چيره و غالب است. الكبير و نيز هم در ذات عظيم است و هم در اسما و صفاتش و از مظاهر عظمت و بزرگياش اين است كه آسمانها و زمين در روز قيامت در قبصة اويند، و آسمانها را با دست راستش درهم ميپيچيد. كرسي و قلمرو فرمانروايياش آسمان و زمين را در بر گرفته است، و همة بندگان در اختيار او هستند، پس جز با خواست و مشيت خداوند تصرف نميكنند و كاري انجام نميدهند، و جز با خواست و ارادة او حركت نميكنند و از حركت باز نميايستند. حقيقت كبريا و بزرگي خدا را جز او كسي نميداند، و هيچ فرشتة مقرب و هيچ پيامبري آن را نميداند، و هيچ فرشتة مقرب و هيچ پيامبري آن را نميداند. از هر صفت كمال و كبريا و شكوهي برخوردار است، و او هر يك از اين صفتها را به طور كامل داراست. از كبريايي او اين است كه اهل آسمانها و زمين هر عبادتي را براي او انجام ميدهند و هدف از آن بزرگداشت و تعظيم خداوند است. به همين جهت «تكبير» شعار و نشانة عبادتهاي بزرگ مانند نماز و غيره است.أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ  آيا نديدهاي كه خداوند از آسمانها آب فرو فرستاده، آنگاه زمين سرسبز و خرم ميگردد، بيگمان خداوند باريك بين و آگاه است.
لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است از آن اوست، و خداوند بينياز و ستوده است.
در اينجا خداوند آدمي را به نگريستن در آياتي كه بر يگانگي و كمال او دلالت مينمايد تشويق ميكند، پس فرمود: أَلَمْ تَرَ آيا با چشمان و بينش خود مشاهده نكردهاي كه أَنَّ اللَّهَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء خداوند از آسمان آبي را فرو ميفرستد، و بر زمين خشك كه تمام درختان و گياهانش خشك شدهاند ميبارند فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً آنگاه زمين را بعد از خشكي و مرگش زنده مينمايد، مردگان را نيز بعد از آنكه تبديل به استخوانهايي پوسيده شدند زنده ميگرداند. إِنَّ اللَّهَ لطيف بيگمان خداوند باريك بين است و درون اشيا و امور پوشيده و پنهان را ميبيند، و با لطف است و خير و خوبي را به بندگان ميرساند، و شر و بديرا از آنها دور مينمايد، و همة اينها را طوري انجام ميدهد كه در بسياري مواقع بر بندگانش پوشيده ميماند و از لطف خداوند [نسبت به بندگان] اين است كه توانايي و كمال اقتدارش را در انتقام گرفتن، به بندهاش نشان ميدهد، اما 