‌ مثلهايي‌ بزند. پس‌ اين‌ آيه‌ كريمه‌ تا: أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ‏ نازل‌ شد. همچنين‌ كفار مي‌گفتند: در قرآن‌ ذكر زنبور عسل ‌و عنكبوت‌ و مورچه‌ آمده ‌است‌ و ذكر اين‌ اشياء با كلام‌ فصيحان‌ سازگار نيست‌! خداي‌ سبحان‌ اين‌ سخن‌ كفار و منافقان‌ را نيز رد نموده‌ و فرمود: من‌ هر مثلي‌مي‌زنم‌؛ «پشه‌ باشد يا فروتر از آن‌» يعني: كوچكتر و فروتر از پشه‌؛ چون‌ بال‌ آن‌ -كه‌ اين‌ قول‌ بيشتر محققان‌ است‌ - يا بزرگتر و فراتر از آن‌ «پس‌ كساني‌ كه‌ ايمان‌آورده‌اند، مي‌دانند كه آن‌ مثل‌ از جانب‌ پروردگارشان‌ حق‌ است‌» و ثابت‌. حق: مقابل ‌باطل‌ است‌. «ولي‌ كساني‌ كه‌ به‌ كفر گراييده‌اند، مي‌گويند: خدا از اين‌ مثل‌ چه‌ قصدي‌داشته‌ است‌؟ خدا بسياري‌ را با آن‌ گمراه‌ و بسياري‌ را با آن‌ هدايت‌ مي‌كند» يعني: قصد و اراده‌ خدا(ج) اين‌ است‌ تا با اين‌ مثل، بسياري‌ - چون‌ منافقان‌ - را گمراه‌سازد و بسياري‌ - چون‌ مؤمنان‌ - را هدايت‌ نموده‌ و بر هدايتشان‌ بيفزايد، چرا كه ‌هر يك‌ از دو گروه، اين‌ راه‌ را با انتخاب‌ خودشان‌ برگزيده‌اند، پس‌ خداوند(ج) باموجوديت‌ سبب، بر مسبب‌ مي‌افزايد «ولي‌ جز فاسقان‌ را با آن‌ گمراه‌ نمي‌كند» ازآن‌ روي‌ كه‌ آنان، نافرمان‌ شده‌ و سخن‌ پروردگار خود را سبك‌ انگاشتند، پس‌خداوند(ج) به‌ سبب‌ اين‌ فسق‌ گمراهشان‌ مي‌كند. فسق: در لغت‌ به‌ معني‌ خارج‌ شدن ‌است، اعراب‌ مي‌گويند: «فسقت‌ الرطبه‌ عن قشرها: خرماي‌ رطب‌ از پوست‌خود خارج‌ شد». اما فسق‌ در عرف‌ شرع: به‌ معناي‌ خروج‌ از طاعت‌ خداي‌عزوجل‌ مي‌باشد و بر كساني‌ كه‌ به‌ سبب‌ كفر يا به‌ سبب‌ گناه‌ از دايره‌ طاعت‌حق‌ تعالي‌ بيرون‌ مي‌روند - هردو - اطلاق‌ مي‌شود بنابراين،اصطلاح‌ «فاسق‌» شامل‌ كافر و مؤمن‌ گنهكار هر دو مي‌شود، ليكن‌ فسق‌ كافر شديدتر است‌. ولي‌ با آن‌ كه‌ صفت‌ فسق‌ بر كافر و مؤمن‌ گنه‌كار هردو اطلاق‌ مي‌شود، اما مراد اين‌آيه‌ كريمه‌ از «فاسقون‌»، كافرانند نه‌ مؤمنان، به‌ دليل‌ اين‌ كه‌ خداوند متعال‌ در بيان ‌اوصافشان‌ مي‌فرمايد:
 
سوره آل عمران آيه  141
‏متن آيه : ‏
‏ وَلِيُمَحِّصَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و» نيز اين‌ آسيبي‌ كه‌ به‌ شما رسيد، براي‌ آن‌ بود «تا خدا، مؤمنان‌ را پاك‌ گرداند» ايشان‌ را از گناهانشان‌ بپالايد و خالص‌ گرداند و پس‌ از آن، صحيفه‌هاي ‌اعمالشان‌ پاك‌ و پاكيزه‌ شده‌ و جز حسنات‌ هيچ‌ شايبه‌ ديگري‌ در آنها باقي‌ نماند.تمحيص‌: پاكسازي‌ است‌. «و كافران‌ را نيست‌ و نابود سازد» يعني‌: ريشه‌شان‌ را به‌سبب‌ سركشي‌ و طغيانشان‌ از بيخ‌ بركند و آنها را مستأصل‌ گرداند زيرا آنان‌ چون ‌پيروز گردند، سركش‌ و مغرور و متجاوز مي‌شوند و اين‌ خود سبب‌ تباهي‌ و نابودي‌آنان‌ مي‌گردد. پس‌ اين‌ آيات، بيانگر حكمت‌ غلبه‌ نهايي‌ كفار بر مؤمنان‌ در روز احد است، كه‌ در اينجا به‌ سه‌ حكمت‌ پرداخته‌ شده‌ است‌:
1 ـ متمايزساختن‌ و معلوم‌گردانيدن‌ اهل‌ ايمان‌ و پايداري‌ در صحنه‌ عمل‌.
2 ـ رسيدن‌ بعضي‌ از مؤمنان‌ به‌ فيض‌ شهادت‌.
3 ـ افگندن‌ كفار در چاله‌ طغيان‌ و استكبار تا اين‌ امر به‌ استدراج‌ و نابودي ‌كاملشان‌ بينجامد.
 
	
سوره آل عمران آيه  142
‏متن آيه : ‏
‏ أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللّهُ الَّذِينَ جَاهَدُواْ مِنكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا پنداشتيد كه‌ وارد بهشت‌ مي‌شويد، حال‌ آن‌ كه‌ خداوند هنوز مجاهدان‌ شما را متمايز نساخته‌ و پيش‌ از آن‌ كه‌ صابران‌ را معلوم‌ بدارد؟» يعني‌: آيا پنداشتيد كه‌ به ‌بهشت‌ وارد مي‌شويد قبل‌ از آن‌ كه‌ اهل‌ جهاد و اهل‌ پايداري‌ و صبر از ميان‌ شما، به‌ علم‌ ظهور، از ديگران‌ متمايز گردند؟ پس‌ اينك‌ در غزوه‌ احد از همديگر متمايز گشتند. مراد از: ﴿وَلَمَّا يَعْلَمِ اللّهُ الَّذِينَ ...﴾  (هنوز خدا جهادگرانتان‌ را معلوم‌ نداشته)؛ نفي‌ علم‌ از حق‌ تعالي‌ نيست، بلكه‌ مراد از آن، عدم‌ ظهور عيني‌ اين‌ امر در عرصه‌ واقعيت‌ است، چرا كه‌ در حقيقت، خداي‌ عزوجل‌ همه‌ چيز را از ازل ‌مي‌داند، پس‌ هدف‌؛ برپا داشتن‌ حجت‌ بر مردم‌ است‌ تا از آنان‌ كاري‌ به‌ عرصه ‌ظهور آيد كه‌ موجب‌ ورودشان‌ به‌ بهشت‌ و احراز شايستگي‌ آمرزش‌ حق‌ تعالي‌گردد.
 
سوره آل عمران آيه  143
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَقَدْ كُنتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِن قَبْلِ أَن تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و شما مرگ‌ را سخت‌ آرزو مي‌كرديد» مؤمنان‌ در آرزوي‌ روزي‌ بودند كه‌ در آن‌ جنگي‌ ميان‌ آنها و كفار به‌ وقوع‌ آيد تا به‌ فيض‌ شهادت‌ نايل‌ گردند و كساني‌ كه‌ دربدر حضور نداشتند، مي‌گفتند: اي‌ كاش‌ ما را هم‌ روزي‌ چون‌ روز بدر بود كه‌ درآن‌ با مشركان‌ مي‌جنگيديم‌ و به‌ خيري‌ در آن‌ آزموده‌ مي‌شديم، آن‌ گونه‌ كه‌ در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ نيز آمده‌ است‌. اما چون‌ واقعه‌ احد پيش‌ آمد، به‌ هزيمت‌روي‌ آوردند، با آن‌ كه‌ خود ايشان‌ بودند كه‌ سخت‌ پافشاري‌ كردند تا پيامبرص براي‌ صف‌ آرايي‌ عليه‌ كفار، از مدينه‌ خارج‌ شود، ولي‌ در ميدان‌ عمل‌ جزتعدادي‌ از آنان‌ پايداري‌ نكردند، كه‌ انس‌بن‌ نضر(رض) عموي‌ انس‌بن‌ مالك‌(رض) يكي‌از ايشان‌ بود. آري! در آرزوي‌ مرگ‌ بوديد: «پيش‌ از آن‌ كه‌ با آن‌ روبرو شويد» سبب‌ اين‌ كه‌ مؤمنان‌ آرزوي‌ جنگ‌ و آرزوي‌ مرگ‌ را مي‌كردند، آرزوي‌ شهادت ‌از سوي‌ ايشان‌ بود «پس‌ آن‌ را ديديد» يعني‌: مرگ‌ را «درحالي‌كه‌ نگاه‌ مي‌كرديد» هنگامي‌ كه‌ تعدادي‌ از شما به‌ شهادت‌ رسيدند. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌: «لا تتمنوا لقاء العدو، وسلو الله العافية، فإذا لقيتموهم فاصبروا، واعلموا أن الجنة تحت ظلال السيوف‌: آرزوي‌ رويارويي‌ با دشمن‌ را نكنيد و از خدا عافيت‌ بخواهيد، اما چون‌ با آنان‌ روبرو شديد، پايداري‌ ورزيد و بدانيد كه‌ بهشت‌ در زير سايه‌هاي ‌شمشيرهاست».
 
	سوره آل عمران آيه  144
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ انقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَن يَنقَلِبْ عَلَىَ عَقِبَيْهِ فَلَن يَضُرَّ اللّهَ شَيْئاً وَسَيَجْزِي اللّهُ الشَّاكِرِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ آمده‌ است‌: هنگامي‌كه‌ رسول‌ خداص در احد مجروح‌ شدند، شيطان‌ فرياد زنان‌ گفت‌: اينك‌ محمد كشته‌ شد! پس‌ برخي‌ از مسلمانان‌ سست‌ و منفعل‌ شدند تا بدانجا كه‌ گوينده