ود ولي‌ اگر با وجود آن ‌باز هم‌ ايمان‌ نياورند، ديگر مهلت‌ داده‌ نمي‌شوند و اگر مي‌خواهي‌ با آنان‌ از درمهلت‌ درآيي‌، نيز اختيار با توست‌. آن‌گاه‌ اين‌ آيه‌ نازل‌ شد. يعني‌: اگر معجزات‌ پيشنهادي‌ آنان‌ را بفرستيم‌ و باز هم‌ آن‌ را تكذيب‌ كنند، ديگر به‌ شتاب‌ مورد عذاب‌ قرار گرفته‌ و هرگز مهلت‌ داده‌ نمي‌شوند چنان‌كه‌ سنت‌ خداي‌ سبحان‌ در پيشينيان‌ نيز همين‌ بوده‌ است‌.
سپس‌ نمونه‌اي‌ عيني‌ از اجراي‌ اين‌ سنت‌ را ارائه‌ كرده‌، مي‌فرمايد: «و به‌» قبيله ‌«ثمود ماده‌ شتري‌ داديم‌» بر اثر پيشنهادشان‌ «تا نشانه‌اي‌ باشد» دال‌ بر راستگويي ‌صالح‌(ع)  در پيش‌ چشمانشان‌ «ولي‌ به‌ آن‌ ستم‌ كردند» يعني‌: منكر آن‌ شدند «و ما نشانه‌ها را جز براي‌ بيم‌ دادن‌ نمي‌فرستيم‌» يعني‌: ما معجزات‌ را جز به‌ عنوان ‌مقدمه‌اي‌ پيشاپيش‌ عذاب‌ براي‌ بيم ‌دادن‌ تكذيب‌كنندگان‌ نمي‌فرستيم‌ تا شايد ايمان ‌آورند پس‌ اگر ايمان‌ نياوردند، قطعا عذاب‌ بر آنان‌ فرود مي‌آيد. يا ممكن‌ است ‌مراد از «آيات‌» وقوع‌ حوادثي‌ چون‌ زلزله‌ها و توفانها باشد چنان‌كه‌ ابن‌كثير مي‌گويد: «به‌ ما حكايت‌ كرده‌اند كه‌ در زمان‌ ابن‌مسعود(رض)  زلزله‌ كوفه‌ را لرزاند، او گفت‌: هان‌ اي‌ مردم‌! در حقيقت‌ پروردگار شما عتابتان‌ مي‌كند پس‌ عتاب‌ او را دريابيد و به‌ خود آييد». همچنين‌ روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ در عهد عمر(رض)  مدينه‌ چند بار لرزيد پس‌ او خطاب‌ به‌ مردم‌ فرمود: «به‌ خدا كه‌ بدعت‌ آورديد! به‌ خدا سوگند كه‌ اگر زمين‌لرزه‌ تكرار شد، با شما چنين‌وچنان‌ خواهم‌ كرد!».
 
سوره إسراء آيه  60
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِّلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي القُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلاَّ طُغْيَاناً كَبِيراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و ياد كن‌ هنگامي‌ را كه‌ به‌تو گفتيم‌: به‌ راستي‌ پروردگارت‌ همه‌ مردم‌ را احاطه‌ كرده ‌است‌» يعني‌: مردم‌ همه‌ در قبضه‌ وي‌ و تحت‌ قدرت‌ وي‌اند پس‌ بي‌اعتنا از روگرداني‌ آنان‌ به‌ راه‌ دعوت‌ خويش‌ ادامه‌ بده‌. به‌قولي‌: مراد از مردم‌، مردم‌ مكه‌اند و معني‌ اين‌ است‌: خداوند متعال‌ بر آنان‌ تواناست‌ و به‌زودي‌ تو را بر آنان ‌مسلط خواهد كرد پس‌ بر عذاب‌كردنشان‌ شتاب‌ مكن‌ «و آن‌ رؤيايي‌ را كه‌ به‌ تو نمايانديم‌، جز براي‌ آزمايش‌ مردم‌ قرار نداديم‌» مراد از آن‌ رؤيا: چشمديد عيني‌رسول‌ خداص در سفر شبانه‌ «اسراء» بود كه‌ در ابتداي‌ سوره‌ ذكر شد وخداوند(ج)  آن‌ را «رؤيا» ناميد زيرا در شب‌ روي‌ داد. مراد از آزمايش‌ (فتنه‌): ارتداد گروهي‌ بود كه‌ قبلا اسلام‌ آورده‌ بودند ولي‌ هنگامي‌ كه‌ رسول‌ خداص آنهارا از سفر اسراي‌ خويش‌ خبر دادند، آنها در اين‌ آزمايش‌ ناكام‌ شده‌ و به‌ ارتداد گراييدند. به‌قولي‌ ديگر: خداي‌ سبحان‌ كشتار قريش‌ در بدر را به‌ آن‌ حضرت‌ص در خواب‌ نشان‌ داد. «و» نيز «آن‌ درخت‌ لعنت‌شده‌ در قرآن‌ را» جز آزمايشي‌ براي‌ مردم‌ قرار نداديم‌، اين‌ درخت‌ كه‌ در دورترين‌ مكان‌ از رحمت‌ حق‌ تعالي‌، يعني‌در قعر دوزخ‌ قرار دارد عبارت‌ است‌ از: درخت ‌«زقوم‌»، و آزمايش‌ در آن‌ از اين‌ قرار است‌ كه‌ ابوجهل‌ و غير وي‌ به‌ مسلمانان‌ گفتند: «رفيق‌ شما به‌ اين‌ پنداراست‌ كه‌ آتش‌ جهنم‌ سنگ‌ را مي‌سوزاند اما در عين‌ حال‌ مي‌گويد: در جهنم ‌درخت‌ مي‌رويد، آخر چگونه‌ چنين‌ چيزي‌ ممكن‌ است‌؟». همچنين‌ روايت‌ شده ‌است‌ كه‌ چون‌ خداي‌ سبحان‌ از وجود درخت‌ زقوم‌ در جهنم‌ خبر داد و نازل ‌فرمود: (‏‏ إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِّلظَّالِمِينَ ‏ إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ ‏)  «صافات‌ / 64 ـ 63»، قريش‌ از آن‌ سخت‌ هراسان‌ شدند پس‌ ابوجهل‌ دختركي‌ را دستور داد تا مقداري ‌خرما و خامه‌ (قيماق‌) را در هم‌ آميخته‌ پيش‌ او بياورد آن‌گاه‌ به‌ يارانش‌ گفت‌: زقوم‌ بخوريد، يعني‌ زقوم‌ همين‌ است‌ و هراسان‌ نباشيد.
«و ما آنان‌ را بيم‌ مي‌دهيم‌ ولي‌ جز بر طغيان‌ شديد آنها نمي‌افزايد» يعني‌: ما با نزول‌ آيات‌ آنان‌ را بيم‌ مي‌دهيم‌ ولي‌ فرستادن‌ آيات‌ جز افزودن‌ بر كفرشان‌ هيچ‌ فايده‌اي‌ به‌ حالشان‌ نمي‌كند.
 
سوره إسراء آيه  61
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلآئِكَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إَلاَّ إِبْلِيسَ قَالَ أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِيناً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و هنگامي‌ كه‌ به‌ فرشتگان‌ گفتيم‌: براي‌ آدم‌ سجده‌ كنيد پس‌ همه‌ جز ابليس‌ سجده ‌كردند، گفت‌: آيا براي‌ كسي‌ كه‌ از گل‌ آفريده‌اي‌ سجده‌ كنم‌؟» تفسير نظير اين‌ آيه‌ درسوره‌هاي ‌«بقره‌» و «اعراف‌» گذشت‌.
 
	سوره إسراء آيه  62
‏متن آيه : ‏
‏ قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إَلاَّ قَلِيلاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«گفت‌» شيطان‌ «به‌ من‌ خبر ده‌» پروردگارا! كه‌ چرا آدم‌ را برمن‌ برتري‌ داده‌اي ‌درحالي‌كه‌ مرا از آتش‌ آفريده‌اي‌ و او را از گل‌؟ «اگر تا روز قيامت‌ مهلتم‌ دهي‌، قطعا فرزندانش‌ را از ريشه‌ بر مي‌كنم‌» يعني‌: قطعا بر آنان‌  ـ با اغوا و گمراه ‌سازي ‌خويش‌ ـ مسلط مي‌شوم‌؛ چنان‌كه‌ اسب‌ ـ چون‌ بر وي‌ رسن‌ و لگام‌ زنند ـ به‌ زير استيلا كشيده‌ مي‌شود. آن‌ ملعون‌ اين‌ سوگند را از آن‌روي‌ خورد كه‌ از نيرومندي ‌نفوذ نيرنگ‌ خود در بني‌آدم‌ آگاه‌ بود و آگاه‌ بود كه‌ مي‌تواند در مجاري‌ خون ‌فرزندان‌ آدم‌ درآيد. «جز اندكي‌ از آنان‌» را كه‌ نيرنگم‌ در آنان‌ كارگر نيست‌. ايشان‌ كساني‌اند كه‌ خداي‌ عزوجل‌ از شر شيطان‌ حفظشان‌ كرده‌ و ايشان‌ را در پناه‌ خويش‌ نگاه‌ داشته‌ است‌ چنان‌كه‌ مي‌فرمايد: (‏ إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ): (بي‌گمان‌ تو را بر بندگان‌ مخصوص‌ من‌ تسلطي‌ نيست‌  مگر كساني‌ از گمراهان‌ كه‌ از تو پيروي‌ كنند) «حجر/42»، و نيز در آيه‌ (65) از همين‌ سوره‌ به‌ اين‌ حقيقت‌ پرداخته ‌است‌.
 
سوره إسراء آيه  63
‏متن آيه : ‏
‏ قَالَ اذْهَبْ فَمَن تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَآؤُكُمْ جَزَاء مَّوْفُوراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«خداوند فرمود» به‌ ابليس‌ «برو» و راهي‌ را كه‌ انتخاب‌ كرده‌اي‌ در پيش‌ بگير «كه‌ هر كس‌ از آنان‌ تو را پيروي‌ كند» و اطاعت‌ نمايد «مسلما جهنم‌ سزاي‌ همه‌ شماست‌» يعني‌: دوزخ‌ سزاي‌ ابليس‌ و پيروانش‌ هست‌ «كه‌ كيفري‌ 