به‌ شما كافر شديم» يعني: ما به‌ بتاني‌ كه‌ شما به ‌آنها ايمان‌ آورده‌ايد، يا به‌ دين‌ شما، يا به‌ افعالتان‌ كافر و منكر شديم‌ «و ميان‌ ما و ميان‌ شما به‌ طور هميشه‌ دشمني‌ و كينه‌ پديد آمد» يعني: اين‌ شيوه‌ و روش‌ ما با شما است‌؛ «تا وقتي‌ كه‌ فقط به‌ خداوند ايمان‌ آوريد» و شرك‌ را ترك‌ كنيد پس‌ وقتي ‌چنين‌ كرديد، اين‌ دشمني‌ به‌ دوستي‌ و اين‌ كينه‌ به‌ محبت‌ تبديل‌ مي‌شود «مگر در اين‌ سخن‌ ابراهيم‌ به‌ پدرش‌ كه‌ حتما براي‌ تو آمرزش‌ خواهم‌ خواست» يعني: براي ‌شما در همه‌ سخنان‌ ابراهيم‌(ع) الگو و سرمشق‌ نيكويي‌ است‌ مگر در اين‌ سخن‌ وي ‌به‌ پدرش‌ لذا به‌ اين‌ سخن‌ وي‌ اقتدا و تأسي‌ نكنيد كه‌ براي‌ مشركان‌ آمرزش ‌بخواهيد زيرا آمرزش‌خواهي‌ ابراهيم‌(ع) براي‌ پدرش‌، بنا بر وعده‌اي‌ بود كه‌ او به ‌پدرش‌ داده‌ بود؛ (اما چون‌ براي‌ ابراهيم‌ روشن‌ شد كه‌ پدرش‌ دشمن‌ خداوند است‌، از وي‌ بيزاري‌ جست) «توبه‌ / 114».
آن‌ گاه‌ خداي‌ عزوجل‌ سخن‌ ابراهيم‌(ع) براي‌ پدرش‌ را به ‌اتمام‌ رسانده‌ و مي‌فرمايد: «و براي‌ تو در برابر خداوند صاحب‌ اختيار چيزي‌ نيستم» يعني: ابراهيم‌(ع) به‌ پدرش‌ گفت: براي‌ تو آمرزش‌ مي‌خواهم‌ ولي‌ چيزي‌ از عذاب ‌خداوند(ج)  را از تو دفع‌ نمي‌توانم‌ كرد «پروردگارا! بر تو توكل‌ كرده‌ايم‌ و به‌ تو روي‌ آورده‌ايم‌ و به‌سوي‌ توست‌ بازگشت» اين‌ از دعاي‌ ابراهيم‌(ع) و يارانش‌ و از چيزهايي ‌است‌ كه‌ در آن‌ سرمشقي‌ نيكو است‌ كه‌ بايد در آن‌ به‌ ابراهيم‌(ع) اقتدا شود، همچنان‌ اين‌ ادعاي‌ وي:
 
	سوره ممتحنة آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلَّذِينَ كَفَرُوا وَاغْفِرْ لَنَا رَبَّنَا إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پروردگارا! ما را فتنه‌اي‌ براي‌ كافران‌ نگردان» مجاهد در معني‌ آن‌ مي‌گويد: ما را به‌ دست‌ آنان‌ يا به‌ عذابي‌ از نزد خويش‌ عذاب‌ نكن‌ تا آنها بگويند كه: اگر اينان ‌بر حق‌ مي‌بودند، اين‌ ذلت‌ و خواري‌ به‌ آنان‌ نمي‌رسيد «و اي‌ پروردگار ما! براي‌ ما بيامرز هر آينه‌ تويي‌ عزيز» يعني: تو غالبي‌ هستي‌ كه‌ هرگز مغلوب‌ نمي‌شوي‌ و تويي ‌«حكيم» يعني: تو صاحب‌ حكمت‌ بالغه‌ هستي‌ .
 
	﴿ سوره‌ ممتحنه ﴾
مدنی‌ است‌ و داراي‌ (13) آيه‌ است‌.
 
وجه‌ تسميه: نامگذاري‌ اين‌ سوره‌ به‌ «ممتحنه‌» به‌ كسر حاء، به‌ سبب‌ اضافت ‌مجازي‌ فعل‌ امتحان‌ به‌سوي‌ زن‌ مهاجري‌ است‌ كه‌ بيان‌ حال‌ وي‌ در آيه‌ (10) خواهد آمد. يا «ممتحنه‌» به‌ كسرحاء وصف‌ سوره‌ است‌ چنان‌كه‌ در وصف‌ سوره‌برائه‌، «فاضحه‌» يعني‌ سوره‌ «رسواگر» آمده‌ است‌. و «ممتحنه‌» به‌ فتح‌ حاء نيز خوانده‌ شده‌ است‌ كه‌ بنابراين‌ قرائت‌، فعل‌ امتحان‌ به‌سوي‌ آن‌ زني‌ اضافت‌ حقيقي‌ يافته‌ كه‌ آيه‌ (10) درباره‌ وي‌ نازل‌ شده‌ است‌ و او ام‌ كلثوم‌ دختر عقبه‌بن‌ابي‌معيط زن‌ عبدالرحمن‌بن‌عوف‌(رض) بود.
صاحب‌ «في‌ظلال‌ القرآن‌» مي‌گويد: «اين‌ سوره‌ حلقه‌اي‌ در سلسله‌ تربيت ‌ايماني‌ و تنظيم‌ اجتماعي‌ جامعه‌ مدني‌ است‌».
 
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:3105.txt">آيه  6</a><a class="text" href="w:text:3106.txt"> آيه  7</a><a class="text" href="w:text:3107.txt">آيه  8</a><a class="text" href="w:text:3108.txt">آيه  9</a><a class="text" href="w:text:3109.txt">آيه  10</a><a class="text" href="w:text:3110.txt"> آيه  11</a></body></html>سوره ممتحنة آيه  6
‏متن آيه : ‏
‏ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَمَن يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
آن‌ گاه‌ خداي‌ عزوجل‌ مؤمنان‌ را تكرارا بر اقتدا به‌ ابراهيم‌(ع) برانگيخته‌ و مي‌فرمايد: «هرآينه‌ براي‌ شما در ايشان» يعني: در ابراهيم‌(ع) و كساني‌ كه‌ با او بودند؛ «سرمشقي‌ نيكو است‌ براي‌ كسي‌ كه‌ به‌ خداوند و روز آخرت‌ اميد دارد» يعني: اين‌ الگو گرفتن‌ و اقتدا به‌ ابراهيم‌(ع) فقط براي‌ كساني‌ است‌ كه‌ در دنيا و آخرت‌ به‌ خير و رحمت‌ خداوند(ج)  طمع‌ مي‌بندند «و هر كس‌ روي‌ برتابد» يعني: هر كس‌ از اقتدا و تأسي‌ به‌ ابراهيم‌(ع) روي‌ برتافته‌ و اين‌ نصيحت‌ را ناديده‌ بگيرد و با كفار رابطه‌ دوستانه‌ برقرار نمايد «پس‌ هرآينه‌ الله بي‌نياز است» از خلقش‌ «ستوده» است‌ بر افعال‌ خود؛ در نزد دوستان‌ و اهل‌ طاعتش‌.
 
سوره ممتحنة آيه  7
‏متن آيه : ‏
‏ عَسَى اللَّهُ أَن يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ الَّذِينَ عَادَيْتُم مِّنْهُم مَّوَدَّةً وَاللَّهُ قَدِيرٌ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«چه‌ بسا خداوند در ميان‌ شما و در ميان‌ كساني‌ كه‌ با آنها دشمني‌ داشتيد، دوستي ‌پديد آورد» اين‌ بدان‌ جهت‌ خواهد بود كه‌ آنان‌ مسلمان‌ مي‌شوند و از اهل‌ دينتان ‌مي‌گردند چنان‌كه‌ گروهي‌ از آنان‌ بعد از فتح‌ مكه‌ مسلمان‌ شدند و اسلامشان‌ نيز نيكو و استوار گشت‌ و ميان‌ آنها و كساني‌ كه‌ از ايشان‌ در اسلام‌ تقدم‌ داشتند مودت‌ و محبت‌ پديد آمد و آنها نيز جهاد كردند و كارهايي‌ را كه‌ سبب‌ قرب‌ الهي‌ مي‌شود انجام‌ دادند، كه‌ ابوسفيان‌(رض) از آن‌ جمله‌ بود و قبل‌ از آن‌ كه‌ او مسلمان‌ شود، رسول‌اكرم‌ ص با ام‌ حبيبه‌ دخترش‌ ازدواج‌ كردند. البته‌ ام‌ حبيبه‌ و شوهرش‌ عبدالله بن‌ جحش‌(رض) از مسلمانان‌ اولين‌ و از كساني‌ بودند كه‌ به‌ سرزمين‌ حبشه‌ هجرت‌ كرده‌ بودند اما شوهرش‌ در حبشه‌ نصراني‌ شد و بر نصرانيت‌ مرد ولي‌ او بر دين‌ خويش‌ باقي‌ ماند و رسول‌ خدا ص به‌ نجاشي‌ پيغام‌ فرستاده‌ و او را براي‌ خود خواستگاري‌ كردند و نجاشي‌ از جاي‌ رسول‌ اكرم‌ ص به‌ وي‌ چهارصد درهم‌ از مال‌ خود مهريه‌ داد ولي‌ با همه‌ اينها دوستي‌ با ابوسفيان‌ جز با اسلام‌ وي‌ در روز فتح‌ مكه‌ و ما بعد آن‌ پديد نيامد و بعد از فتح‌ مكه‌ بود كه‌ ابوسفيان‌ دشمني‌ با رسول‌ خدا ص را ترك‌ كرد. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌: «أحبب‌ حبيبك‌ هونا ما، عسي‌ أن‌ يكون‌ بغيضك‌ يوما ما، وأبغض‌ بغيضك‌ هونا ما، عسي‌ أن‌ يكون‌ حبيبك‌ يوما ما:  دوستت‌ را در حدي‌ متعادل‌ دوست‌ بدار و در دوستي‌ وي‌ افراط نكن‌، چه‌ بسا كه‌ او روزي‌ بدخواه‌ و منفور تو گردد و با دشمنت‌ نيز در دشمني‌ زياده‌روي‌ نكن ‌زيرا چه‌ بسا كه‌ او روزي‌ دوستت‌ گردد». «و خداوند قدير است» يعني: داراي‌ قدرت‌ بالغه‌ است‌ پس‌ او بر اين‌ امر كه‌ دلهاي‌ معاندان‌ را به‌سوي‌ حق‌ برگرداند تا ايشان‌ را در مغفرت‌ و رحمت‌ خويش‌ داخل‌ گرداند، تواناست‌ «و خداوند آمرزگار است» بر آنچه‌ كه‌ از شما در موالات‌ با كفار سر زده‌ است‌؛ از نقل ‌داد