‌ سبب‌ مادر را ذكر كردكه‌ دل‌ موسي‌(ع) را بر سر مهر آورد «نه‌ ريش‌ مرا بگير و نه‌ سرم‌ را» يعني‌ با من‌ اين‌گونه‌ از سر خشم‌ و پرخاش‌گري‌ برخورد نكن‌. نقل‌ است‌ كه‌ موسي‌(ع) با دست ‌چپ‌ خود ريش‌ هارون‌(ع) را و با دست‌ راستش‌ موي‌ سر وي‌ را گرفته‌ بود و به ‌انگيزه‌ خشم‌ و غيرت‌ در راه‌ خدا(ج) او را همچنان‌ به‌سوي‌ خود مي‌كشيد. سپس ‌هارون‌(ع) به‌ بيان‌ عذر خويش‌ در عدم‌ جنگيدن‌ با گوساله‌پرستان‌ پرداخت‌ و گفت‌: «من‌ از آن‌ ترسيدم‌ كه‌ بگويي‌: ميان‌ بني‌اسرائيل‌ تفرقه‌ انداخته‌اي‌» يعني‌: ترسيدم‌ كه ‌اگر از ميانشان‌ بيرون‌ روم‌ و تركشان‌ كنم‌، يا اگر با آنان‌ بجنگم‌، متفرق‌ شوند زيرا اگر از ميانشان‌ بيرون‌ مي‌رفتم‌، يا عليه‌ آنان‌ مبارزه‌ مي‌كردم‌، قطعا گروهي‌ از من ‌پيروي‌ مي‌كردند و ديگران‌ همراه‌ سامري‌ بر پرستش‌ گوساله‌ باقي‌ مي‌ماندند لذا ازآن‌ بيم‌ داشتم‌ كه‌ در آن‌ صورت‌ به‌ من‌ بگويي‌: اين‌ تو بودي‌ كه‌ جمعشان‌ را پراكنده‌ ساخته‌اي‌.
گويند كه‌ شمار همه‌ آنان‌ در آن‌ زمان‌ ششصدهزار تن‌ بود كه‌ جز دوازده ‌هزار تن‌، بقيه‌ همه‌ به‌ پرستش‌ گوساله‌ روي‌ آوردند «و» نيز ترسيدم‌ كه‌ بگويي‌ «سخنم‌ را نگاه‌ نداشتي‌» يعني‌: به‌ سفارشم‌ درباره‌ آنها عمل‌ نكردي‌ و نصيحتم‌ را پاس ‌نداشتي‌. و آن‌ اين‌ سفارش‌ موسي‌ به‌ هارون‌ علیهماالسلام بود:  (اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ): (در ميان‌ قوم‌ من‌ جانشينم‌ باش‌ و كار آنان‌ را اصلاح‌ كن‌) «اعراف‌ / 142». همچنان ‌هارون‌ به‌سوي‌ موسي‌ علیهماالسلام عذر ديگري‌ پيش‌ افگند، با اين‌ سخنش‌: (اين‌ قوم‌ مرا ناتوان‌ يافتند و چيزي‌ نمانده‌ بود كه‌ مرا بكشند) «اعراف/‌ 150».
 
سوره محمد آيه  22
‏متن آيه : ‏
‏ فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِن تَوَلَّيْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«پس‌ چه‌ بسا اگر متولي‌ امور شويد، البته‌ نزديك‌ است‌ كه‌ در زمين‌ فتنه‌ و فساد كنيد و پيوند خويشاونديهاي‌ خود را از هم‌ بگسليد» يعني: اگر شما منافقان‌ متولي‌ و عهده‌دار امر امت‌ شويد؛ چه‌ بسا با ستمگري‌، كشتار همديگر، خونريزي‌ و قطع‌ پيوندهاي ‌خويشاوندي‌ و قومي‌، در زمين‌ فساد پيشه‌ كنيد. اما ابن‌ كثير در معني‌ آن‌ مي‌گويد: چه‌ بسا اگر از جهاد روي‌ برگردانده‌ و سرباز زنيد؛ به‌ شيوه‌ دوران‌ جاهليت‌ ـ مانند فساد افروزي‌ در زمين‌ و غيره‌ ـ برگرديد. كلمه‌ «عسي‌» بر توقع‌ رخدادي‌ كه‌ بعدا به‌ وقوع‌ مي‌پيوندد، دلالت‌ مي‌كند و از آنجا كه‌ توقع‌ در مورد خداوند متعال‌ قابل ‌تصور نيست‌ زيرا او بر گذشته‌ و آينده‌ به‌طور يكسان‌ دانا و محيط مي‌باشد پس ‌«عسي‌» در مورد خداوند متعال‌ مفيد تحقق‌ و قطعيت‌ است‌ نه‌ مفيد توقع‌. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «ما من‌ ذنب‌ أحري‌ أن‌ يعجل‌ الله‌ تعالي‌ عقوبته‌ في ‌الدنيا مع‌ ما يدخر لصاحبه‌ في ‌الآخرة‌ من ‌البغي‌ وقطيعة ‌الرحم: هيچ‌ گناهي‌ سزاوارتر به‌ آن‌ نيست‌كه‌ خداوند متعال‌ عقوبت‌ آن‌ را در دنيا شتابان‌ بفرستد ـ بجز آنچه‌ كه‌ براي‌ صاحبش‌ در آخرت‌ ذخيره‌ مي‌كند ـ مانند بغاوت‌ و قطع‌ پيوند رحم‌».
 
	سوره محمد آيه  23
‏متن آيه : ‏
‏ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اين‌ گروه‌» ستمگر و فساد افروز «همان‌ كساني‌ هستند كه‌ خدا آنان‌ را لعنت ‌كرده‌» يعني: آنان‌ را از رحمت‌ خويش‌ دور ساخته‌ و طرد كرده‌ است‌ «و آنان‌ را» از شنيدن‌ حق‌ «ناشنوا و چشمهايشان‌ را كور كرده‌ است‌» از مشاهده‌ آنچه‌ كه‌ آنان‌ را به‌ رعايت‌ حق‌ خداوند(ج) در مورد بندگانش‌ ـ يعني‌ عدم‌ فروروي‌ در ريختن ‌خونها و چپاول‌ اموالشان‌ ـ رهنمون‌ مي‌گردد.
 
	سوره محمد آيه  24
‏متن آيه : ‏
‏ أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا در قرآن‌ تدبر نمي‌كنند» تا به‌ پندها و هشدارهاي‌ تكان‌دهنده‌ آن‌ توجه‌ كرده ‌و به‌ حجت‌هاي‌ آشكار و برهانهاي‌ قاطع‌ آن‌ عمل‌ كنند «يا مگر بر دلهايي ‌قفل‌هايشان‌ نهاده‌ شده‌ است‌؟» يعني: يا مگر بر دلهايشان‌ قفل‌هايي‌ نهاده‌ شده‌ است‌، در نتيجه‌ نمي‌فهمند و دلهايشان‌ براي‌ حق‌ باز نمي‌شود. ذكر «قلوب‌» به ‌صيغه‌ نكره‌، براي‌ آن‌ است‌ كه‌ دلهاي‌ برخي‌ از آنان‌، مورد نظر مي‌باشد.
 
	سوره محمد آيه  25
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِم مِّن بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَى لَهُمْ ‏
 
‏ترجمه : ‏«بي‌گمان‌ كساني‌ كه‌ به‌ پشت‌ خويش‌ برگشتند» يعني: مرتد شده‌ و از اسلام‌ به‌سوي‌ كفر بازگشتند چنان‌ كه‌ در آغاز بر كفر بودند «پس‌ از آن‌كه‌ بر آنان‌ راه‌ هدايت ‌روشن‌ شد» با معجزات‌ آشكار و دلايل‌ روشني‌ كه‌ رسول‌ اكرمص به‌ آنان ‌آوردند؛ بي‌گمان‌ «شيطان‌ به‌ آنان‌ آراست‌» خطاها و اشتباهاتشان‌ را و افتادن‌ در آن‌ خطاها را برايشان‌ آسان‌ جلوه‌ داد «و به‌ آرزوهاي‌ دور و درازشان‌ انداخت‌» يعني: ميدان‌ آروزهايشان‌ را گستراند، به‌ آنان‌ طول‌ عمر را وعده‌ داد و در نتيجه‌، فريبشان‌ داد.
 
سوره محمد آيه  26
‏متن آيه : ‏
‏ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا مَا نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرَارَهُمْ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«اين‌» ارتداد و گمراهي‌شان‌ «از آن‌ است‌ كه‌ آنان‌ به‌ كساني‌ كه‌ وحي‌ نازل‌ كرده‌ الهي‌ را خوش‌ نمي‌داشتند، گفتند» يعني: ارتداد و گمراهي‌ اين‌ گروه‌ منافقاني‌ كه‌ به ‌قهقرا برگشتند، بدين‌ سبب‌ است‌ كه‌ آنان‌ به‌ كساني‌ كه‌ از وحي‌ الهي‌ ناخوش‌ هستند ـ يعني‌ به‌ مشركان‌ يا يهود ـ چنين‌ گفتند: «زودا كه‌ در بعضي‌ كارها از شما اطاعت‌كنيم‌» مراد آنها از: (بعضي‌ كارها)، همانا دشمني‌ با رسول‌ اكرم‌ ص و مخالفت‌ با پيامهايشان‌ است‌. ملاحظه‌ مي‌كنيم‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ با اين‌ سخنانشان‌ بر آنان‌ به‌ارتداد حكم‌ كرد پس‌ چگونه‌ خواهد بود حال‌ كساني‌ كه‌ در عصر ما به‌ ائمه‌ كفر وگمراهي‌ مي‌گويند: «ما در تمام‌ كارها مطيع‌ شما هستيم‌؟!». «و خداوند از پنهانكاري‌ آنها آگاه‌ است‌» پس‌ مي‌داند كه‌ منافقان‌ به‌طور پنهاني‌ با دشمنان‌ خدا(ج) توطئه‌ چيده‌ و با آنان‌ همداستان‌ شده‌اند. به‌ اين‌ ترتيب‌، خداي‌ داناي‌ آشكار و نهان‌، اين‌ توطئه‌شان‌ را بر ملا كرد.
 
	سوره محمد آيه  27
‏متن آيه : ‏
‏ فَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمْ الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوه