) ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَمَن يُشَاقِّ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ(4)) (حشر،2-4)
«او است كه كافران اهل كتاب را براي نخستين جمع‌آوري از سرزمينشان بيرون راند. شما فكر نمي‌كرديد كه آنها بيرون رانده شوند. آنها تصور مي‌كردند كه قلعه‌هايشان آنها را از مؤاخذه خدا محفوظ مي‌دارد. خداوند از جائي به سراغشان آمد كه فكر نمي‌كردند. در دلهايشان هراس انداخت،‌ به گونه‌اي كه با دستهاي خود و دستهاي مؤمنان، خانه‌هاي خود را خراب مي‌كردند. اي اهل خرد، درس عبرت بگيريد. چنانچه خداوند ترك ديار را برآنها فرض نمي‌كرد، در دنيا آنها را به عذاب سخت گرفتار مي‌نمود و در آخرت براي آنان عذاب دوزخ مهيا است. اين بدان جهت است كه آنان با خدا و پيغمبرش دشمني ورزيدند و هر كس با خدا دشمني نمايد، همانا عذاب خدا سخت است.»
از آيات فوق چنين استنباط می‌گردد كه خداوند اراده نمود تا يهود بني‌نضير را كه تمام اسباب مادي در اختيارشان بود و تصور مي‌كردند كه قلعه‌هاي محكمشان مانع از آن مي‌شود تا كسي آنها را اخراج نمايد، بيرون گرداند. بنابراین، خداوند برخلاف اسباب و مسببات، شکست آنان را به گونه‌ای فراهم آورد كه تصور نمي‌كردند به این گونه که خداوند قلبهاي آنان را دچار شكست و در وجود آنها رعب و وحشت ایجاد نمود. 
شيوة تربیتی قرآن به گونه‌ای است كه در خلال رويدادها و حوادث، به ترتیب امت می‌پردازد و اين شيوه كاملاً با شيوه سيره‌نگاران متفاوت است. امتيازش در آن است كه حقایق را كشف می‌نماید و جوانب پنهاني قضايا را توضيح مي‌دهد و همواره رويدادها را به فاعل حقيقي كه رب‌العالمين است ارتباط مي‌دهد؛ چنانكه مي‌فرمايد: 
(هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ مِن دِيَارِهِمْ )
بیانگر این است كه يهود بني‌نضير تمامی شرایط را محیا و تمام اسباب ظاهري را فراهم كرده بودند اما نفسهاي آنان که به آن اطمینان داشتند، موجب شکست آنان را فراهم آورد؛ چراکه وحشت درون آنان را فراگرفت و ناگهان در فرصتي اندك فروپاشيدند پس شایسته است هر انسان عاقل با تفکر و اندیشه از اين سوره درس بگيرد و اذعان نمايد كه متصرف حقيقي كائنات خداوند است و در برابر قدرت عظيم او نه اسباب توان ايستادگي دارد و نه مسببات و او بر هر چيز قادر است.
بنابراين، ‌انسان بايد ايمان آورد و به اصلاح خود بپردازد؛ چراکه اصلاح همه امور انسانها در گرو اطاعت از خداوند مي‌باشد.
اين غزوه براي امت اسلامي در تمام مراحل تاريخي آن درس و عبرت است. براساس تعالیم اين غزوه راه رسيدن امت به نصرت خدا عبارت است از: بازگشت به سوي خدا؛ توكل بر او و تسليم شدن در برابر شريعت خدا. پدیدار شدن چنین ویژگیهایی در وجود مسلمانان علل پیروزی مسلمانان را بر دشمنانشان، هر چند كه دشمنانشان نيرومند باشند، فراهم می‌آورد و بهترين گواه اين مطلب، بيرون راندن بني‌نضير است. در ادامه خداوند مي‌افزايد: اگر آنها با بيرون راندن مجازات نشوند، در دنيا به قتل مجازات خواهند شد، اما در آخرت عذابشان، آتش جهنم است(1). 
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) حدیث القلرآن الکریم، ج 1، ص 270-271.برای اولین مرتبه که وحی بر پیامبر اکرم (ص) نازل گردید، به شیوة رویای صادقانه بود و منظور از آن خواب زیبایی است که به انسان شرح صدر می‌دهد و روح او را پیراسته می‌کند و رشد می‌دهد و شاید حکمت اینکه خداوند برای اولین مرتبه وحی را بر پیامبرش در خواب نازل فرمود، این باشد که اگر خداوند وحی را با رویا آغاز نمی‌کرد و ناگهان فرشته به سراغ پیامبر اکرم (ص) می‌آمد، امکان داشت دچار نوعی اضطراب و پریشانی می‌شد و نمی‌توانست از فرشته چیزی فرا بگیرد. از این رو حکمت خداوند متعال اقتضا نمود که در ابتدا در خواب بر ایشان وحی بفرستد تا با آن خو بگیرد(1)  و رویای صالحه آن گونه که در حدیث شریف آمده است، بخشی از چهل و شش قسمت نبوت است(2)  و عده‌ای از علما از جمله بیهقی مدت رویای صادقانه راشش ماه دانسته‌اند.
باید دانست که چیزی از آیات قرآن در حال خواب بر پیامبر اکرم(ص)  نازل نشده است؛ بلکه تمام قرآن در حال بیداری بر پیامبر اکرم (ص) نازل شده است و رویای صادقانه نوعی بشارت در دنیا است؛ چنانکه از پیامبر اکرم (ص) روایت شده که فرمود: «از بشارتها در زندگی دنیا، خواب شایسته و نیکوست که به شخص یا کسی دیگر الهام می‌گردد.»(3) 
آن حضرت قبل از نزول جبرئیل در غار حرا، خوابهای زیبایی می‌دید و در حالی بیدار می‌شد که شرح صدر پیدا می‌کرد و دریچة قلبش به روی تمام زیباییهای زندگی گشوده می‌شد(4) . تمام روایتهایی که در مورد آغاز وحی وجود دارند، بر این اجماع دارند که سرآغاز وحی بر پیامبر به وسیلة رویاهای صادقانه بوده است که در خواب هر چه می‌دید، عیناً در بیداری به صورت کامل تحقق می‌یافت. چنانکه عایشه رضی الله عنها که از فصیح‌ترین عربها بود روشنی خواب پیامبر اکرم (ص) را به روشنایی صبح که تاریکی شب را می‌زداید، تشبیه کرده است و این تصویری است که دنیای عرب اگر خرمن بزرگ فصاحت و بلاغت خود را غربال نماید، کلمه‌ای رساتر از این نمی‌توانند بیابند(5). 
-------------------------------------------------------------------------------------
1) منامات الرسول، عبدالقادر، الشیخ ابراهیم، ص 57.
2) الرویا ضوابطها و تفسیرها، هشام احمصی، ص 7.
3) ابن ماجه، کتاب تعبیر الرویا، شماره 3899، حسن الاسناد.
4) طریق النبوة و الرساله، ص 22.
5) محمد رسول الله محمد، صادق عرجون، ج 1، ص 254.با محاصرة‌ بني‌نضير از جانب پیامبر اکرم (ص)، آنها در قلعه‌هاي خود پناه گرفتند. رسول خدا دستور داد تا نخلهايشان را قطع كنند و بسوزانند. آنها فرياد زدند: اي محمد! تو ديگران را از فساد باز مي‌داشتي؛ پس چرا خودت دست به اين اعمال مي‌زني؟(1) 
در اين مورد خداوند اين آيه را نازل فرمود:
(مَا قَطَعْتُم مِّن لِّينَةٍ أَوْ تَرَکْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ) (حشر، 5)
«هر درختي را كه بريديد يا بر پايه‌هاي خود برجا گذاشتيد، به فرمان خدا و اجازة او بوده است تا خداوند فاسقان را رسوا گرداند.»
شيخ محمد ابوزهره در تشريح اين آيه به تفصيل سخن گفته است كه خلاصة آن بعد از بيان آراء فقهاء چنين است:
آنچه در اين قضيه از مصادر شرعي و عملكرد پيامبر در جنگها استنباط می‌گردد، چنین است: 
1- نبايد درختان قطع و خانه‌ها تخريب گردند؛ زيرا هدف جهاد، آزار و اذيت مردم نيست؛ بلكه هدف دفع ظلم و ستم است و احاديث زيادي بيانگر اين مطلب هستند. 
2- هرگاه تشخيص داده شود كه قطع درختان و تخريب خانه‌ها از نظر تاكتيك جنگي امري اجتناب‌ناپذير است؛ مثلاً، دشمن به آن پناه می‌برد و يا از آن طريق به سپاه اسلام ضربه وارد مي‌نمايد، ترديدي نيست كه در چنين شرایطي بايد به تخريب و قطع آن پرداخت؛ چنانکه رسول خدا (ص) در غزوة ‌بني‌نضير و قلعة ث