 و بركاته». سپس‌ ديگري‌ آمد و گفت‌: «السلام‌ عليك‌ يا رسول‌الله و رحمه‌ الله وبركاته». رسول‌ خداص در جواب‌ وي‌ فرمودند: «وعليك». آن‌ شخص‌ گفت‌: يارسول‌الله! پدر و مادرم‌ فداي‌ شما باد، فلان‌ و فلان‌ كه‌ نزد شما آمدند و بر شماسلام‌ گفتند، سلام‌ آنها را به‌ بيشتر از جواب‌ سلام‌ من‌ برگردانيديد؟! رسول‌ خداص فرمودند: «آخر تو براي‌ ما چيز بيشتري‌ باقي‌ نگذاشتي‌، حق‌ تعالي‌فرموده‌ است‌: و چون‌ شما را به‌ تحيتي‌ بنوازند، با تحيتي‌ بهتر از آن‌ پاسخ‌ دهيد يا همانند آن‌ را برگردانيد. و ما همانند آن‌ را به‌ تو برگردانيديم». ابن‌كثير مي‌گويد: «در اين‌ حديث‌ دلالتي‌ است‌ بر اين‌ كه‌ افزودن‌ بر كلمات‌ سلام‌ به‌ بيشتر از: السلام ‌عليكم‌ و رحمه‌الله و بركاته‌، مشروع‌ نيست».
فقها گفته‌اند: غير مسلمانان‌ در جواب‌دادن‌ سلام‌ به‌ همانند آن‌، يا به‌ نيكوتر از آن‌، از عموميت‌ آيه‌ مستثني‌ مي‌باشند زيرا در حديث‌ شريف‌ به‌ روايت‌ صحيح‌ مسلم ‌آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خداص فرمودند: «در سلام‌ گفتن‌ بر يهود و نصاري‌ آغازگر نباشيد و اگر با آنان‌ در راهي‌ روبرو شديد، آنان‌ را به‌ در پيش‌ گرفتن‌ تنگ‌ترين‌ قسمت‌ راه‌ ناگزير گردانيد». و چنان‌كه‌ از احاديث‌ ديگر نيز برمي‌آيد، اگر غيرمسلماني‌ به‌ مسلماني‌ سلام‌ گفت؛ بايد فقط در جواب‌ آن‌ بگويد: «و عليكم‌: برشما باد». اما احناف‌ از حكم‌ عدم‌ جايز بودن‌ ابتدا نمودن‌ به‌ سلام‌ براي‌غيرمسلمانان‌، حالتي‌ را كه‌ مسلمان‌ در آن‌ نيازي‌ به‌ شخص‌ ذمي‌اي‌ دارد، استثنا كرده‌ و ابتدا كردن‌ به‌ سلام‌ را در چنين‌ حالتي‌ براي‌ وي‌ جايز دانسته‌اند.
صاحب‌ «هديه‌ علائيه» از حنفيه‌ مي‌گويد: «سلام‌گفتن‌ بر فاسقي‌ كه‌ فسقش ‌علني‌ باشد مكروه‌ است‌، چنان‌كه‌ سلام ‌گفتن‌ بر كسي‌ كه‌ حقيقتا از دادن‌ جواب ‌سلام‌ عاجز مي‌باشد نيز مكروه‌ است‌، چون‌ سلام‌دادن‌ بر شخصي‌ كه‌ مشغول‌خوردن‌ غذاست‌، يا بر كسي‌ كه‌ شرعا از جواب‌ دادن‌ عاجز است‌، همچون‌ خواننده‌ نماز، خواننده‌ قرآن‌، ذكركننده‌، سخنران‌، كسي‌ كه‌ به‌ ايشان‌ گوش‌ فراداده‌ است‌، تكراركننده‌ فقه‌ در تدريس‌، كسي‌ كه‌ مشغول‌ حل‌وفصل‌ دعاوي‌ ميان‌مردم‌ است‌، كسي‌ كه‌ در حالت‌ مذاكره‌ علم‌ شرعي‌ است‌، مؤذن‌، اقامت‌ گوينده‌، مدرس‌، كسي‌ كه‌ به‌ نماز و تسبيح‌ نشسته‌ است‌، كسي‌ كه‌ تلبيه‌ مي‌گويد، سلام‌ گفتن ‌بر دختران‌ جوان‌ بيگانه‌، بر كسي‌ كه‌ بازي‌ غير مباحي‌ را انجام‌ مي‌دهد، كسي‌ كه‌ غيبت‌ مردم‌ را مي‌كند، يا كبوتر پرواز مي‌دهد، بر پيرمرد بذله‌گو، بر دروغگو، بربيهوده‌كار، بر كسي‌ كه‌ مردم‌ را دشنام‌ مي‌دهد، يا به‌ چهره‌ دختران‌ و زنان‌ نامحرم‌مي‌نگرد ـ تا آن‌گاه‌ كه‌ به‌ توبه‌ اينان‌ علم‌ نداشته‌ باشيم‌ ـ همچنان‌ سلام‌ گفتن‌ بركسي‌ كه‌ با همسرش‌ مشغول‌ عمل‌ جنسي‌ و معاشقه‌ است‌، بر كسي‌ كه‌ عورت‌ وي‌برهنه‌ است‌، بر كسي‌ كه‌ در حال‌ قضاي‌ حاجت‌ قرار دارد، بر كسي‌ كه‌ به‌ خواب ‌سبك‌ يا خواب‌ سنگيني‌ فرورفته‌ است‌ و بر كسي‌ كه‌ در حمام‌ است‌، مكروه‌ مي‌باشد.
بايد دانست‌ كه‌ در هر جايي‌ كه‌ سلام‌گفتن‌ در آن‌ مشروع‌ نيست‌، دادن‌ جواب‌ سلام‌ نيز مشروعيتي‌ ندارد، همچنان‌ دادن‌ جواب‌ سلام‌ طفل‌ و شخص‌ مست‌ و ديوانه‌ واجب‌ نيست‌ و دادن‌ جواب‌ «سلام‌ عليكم» به‌ سكون‌ ميم‌ در «سلام» نيز واجب‌ نيست‌. همچنان‌ حنفيه‌ مي‌گويند: «انسان‌ بايد با سلام‌ گفتن؛ تجديد عهد با اسلام‌ و اين‌ امر را نيت‌ كند كه‌ به‌ مؤمني‌ در مال‌، يا آبرويش‌ زياني‌ نرساند».
صاحب‌ تفسير «معارف‌ القرآن» مي‌گويد: «در همه‌ كشورهاي‌ جهان‌ رايج‌ است ‌كه‌ وقتي‌ مردم‌ با يك‌ديگر ملاقات‌ كنند، كلمه‌اي‌ را براي‌ موافقت‌ و اظهار محبت ‌فيما بين‌، اظهار مي‌دارند؛ اما اگر مقايسه‌ شود، معلوم‌ مي‌گردد كه‌ هيچ ‌احوال‌پرسي‌اي‌ به‌ اندازه‌ سلام‌ اسلامي‌ جامع‌ نيست؛ زيرا در الفاظ سلام‌ اسلامي ‌تنها محبت‌ نيست‌، بلكه‌ اداي‌ حق‌ محبت‌ نيز هست‌. در واقع‌ سلام‌ گوينده‌ ازخداوند چنين‌ مي‌خواهد كه‌ شما را از تمام‌ آفات‌ و آلام‌ سالم‌ نگهدارد... سلام‌، دعاي‌ حيات‌ طيبه‌ در حق‌ برادر مسلمان‌ است‌، اظهار اين‌ حقيقت‌ هم‌ هست‌ كه‌ همه‌ما محتاج‌ حق‌ تعالي‌ هستيم‌ و نمي‌توانيم‌ بدون‌ اذن‌ او به‌ يكديگر نفع‌ برسانيم‌ و به‌اعتبار اين‌ معني‌ اين‌ كلمه‌ يك‌ عبادت‌ هم‌ هست‌ و وسيله‌اي‌ براي‌ تذكر برادرمسلمان‌ به‌ اين‌كه‌ ياد خدا را فراموش‌ نكند نيز هست‌. همچنين‌ كسي‌ كه‌ از خدامي‌خواهد كه‌ ديگري‌ از تمام‌ آفات‌ و تكاليف‌ حفظ شود، گويي‌ او در ضمن‌ اين‌، وعده‌ مي‌كند كه‌ شما از دست‌ و زبان‌ من‌ مأمون‌ هستيد و من‌ محافظ جان‌ و مال‌ وآبروي‌ شما نيز هستم».
صاحب‌ تفسير «معارف‌ القرآن» مي‌افزايد: «ابن‌ عربي‌ در (احكام‌ القرآن) قول ‌امام‌ ابن‌ عيينه‌ را نقل‌ فرموده‌ كه‌ مي‌گويد: «اتدري‌ ما السلام‌؟ يقول‌ انت‌ آمن‌ مني» يعني‌ شما مي‌دانيد كه‌ سلام‌ چيست‌؟ سلام‌ كننده‌ در واقع‌ مي‌گويد: شما از جانب ‌من‌ در امان‌ هستيد. خلاصه‌ اينكه‌ تحيه‌ اسلامي‌ جامعيت‌ جهاني‌ دارد، در آن‌ ذكرخدا(ج) است‌، تذكير نيز هست‌، نوعي‌ اظهار محبت‌ با برادر مسلمان‌ هم‌ هست‌، براي ‌او بهترين‌ دعا نيز هست‌، با او اين‌ معاهده‌ نيز هست‌ كه‌ تو از دست‌ و زبان‌ من‌ ايمني‌. كاش‌ مسلمانان‌ اين‌ كلمه‌ را به‌ مثل‌ رسم‌ عموم‌ و بر مبناي‌ عادت‌ ادا نمي‌كردند، بلكه‌ حقيقت‌ آن‌ را درك‌ كرده‌ و به‌ مضامين‌ بلند آن‌ متوجه‌ مي‌شدند»[7]. «همانا خداوند حسابگر همه‌ چيز است‌» و شما را بر هر ريز و درشتي‌ محاسبه‌ مي‌كند، ازجمله‌ در سلام‌ گفتن‌ و تحيت‌. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خداص فرمودند: «سوگند به‌ ذاتي‌ كه‌ جانم‌ در دست‌ اوست‌، به‌ بهشت‌ وارد نمي‌شويد تا ايمان‌ نياوريد و ايمان‌ نمي‌آوريد تا با همديگر محبت‌ نورزيد، آيا شما را بر امري‌ راهنمايي‌ نكنم‌ كه‌ اگر آن‌ را انجام‌ دهيد، با همديگر مهر و محبت‌مي‌ورزيد؟ سلام‌ گفتن‌ را در ميان‌ خود منتشر كنيد».
 
[7] بقيه‌ مسائل‌ و آداب‌ سلام‌ را در كتب‌ آداب‌ بجوييد.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:692.txt">آيه  87</a><a class="text" href="w:text:693.txt">آيه  88</a><a class="text" href="w:text:694.txt">آيه  89</a><a class="text" href="w:text:695.txt">آيه  90</a><a class="text" href="w:text:696.txt">آيه  91</a></body></html>آيه  87
‏متن آيه : ‏
‏ اللّهُ لا إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ رَيْبَ فِيهِ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللّه