 جايز است‌ كه‌ كفار با شما بجنگند، سپس‌ اين‌ حكم‌، با آيه: ﴿ وقَاتِلُواْ الْمُشْرِكِينَ كَآفَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَآفَّةً﴾ «توبه‌ /36»، و نيز آيات‌ «5، 29،123»از همان‌ سوره‌ منسوخ‌ شد. اما ابن‌عباس، عمربن‌عبدالعزيز و مجاهد بر آنند كه‌ آيه‌ كريمه‌ محكم‌ است‌ و منسوخ‌ نيست‌ و مراد آن‌اين‌ است‌: با كفاري‌ كه‌ با شما در حال‌ جنگ‌ هستند بجنگيد، اما با كشتن‌ زنان‌ وكودكان‌ و كشيشان‌ مرتكب‌ تجاوز نشويد. ابن‌كثير و امام‌ رازي‌ نيز بر قول‌ به‌ نسخ‌اشكال‌ وارد كرده‌اند. و در اين‌ كه‌ آيا سبب‌ جنگ‌ مسلحانه‌ اسلامي‌ (جهاد)، دفع‌ آزار و تجاوز است‌ يا محو كفر؟ جمهور فقها بر قول‌ اول‌ و شافعي‌ و جمعي‌ ديگربر قول‌ دوم‌اند، و هر يك‌ هم‌ دلايل‌ خود را دارند[7]. «و در مسجدالحرام‌»يعني: در سرزمين‌ حرم‌ «با آنان‌ نجنگيد» حرم: شامل‌ شهر مكه‌ و پيرامون‌ آن‌ تااماكن‌ نشانه‌گذاري‌ شده‌ در عرفات‌ و تنعيم‌ و غير آن‌ كه‌ محدوده‌ سرزمين‌ حرم‌ رامشخص‌ مي‌كنند، مي‌باشد «مگر آن‌ كه‌ آنان‌ در آنجا با شما بجنگند، پس‌ اگر با شماجنگيدند، آنان‌ را بكشيد كه‌ كيفر كافران‌ چنين‌ است‌» يعني: اگر آنها آغازگر جنگ‌در حرم‌ بودند، شما نيز از جنگيدن‌ در حرم‌ پروا نكنيد و با آنان‌ بجنگيد.
ابن‌ عباس‌ك در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيات‌ مي‌گويد: اين‌ آيات‌ در صلح‌ حديبيه‌ نازل‌شد زيرا خطر آن‌ متصور بود كه‌ مشركان‌ در سال‌ بعد به‌ پيمان‌ خود وفا نكرده‌ ومسلمانان‌ را از ورود به‌ حرم‌ بازدارند و جنگ‌ را آغاز كنند.
 
[7] نگاه کنید به تفسیر المنیر 2/187 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:2421.txt"> آيه  67</a><a class="text" href="w:text:2422.txt">آيه  68</a><a class="text" href="w:text:2423.txt">آيه  69</a><a class="text" href="w:text:2424.txt"> آيه  70</a><a class="text" href="w:text:2425.txt">آيه  71</a><a class="text" href="w:text:2426.txt"> آيه  72</a><a class="text" href="w:text:2427.txt">آيه  73</a><a class="text" href="w:text:2428.txt"> آيه  74</a><a class="text" href="w:text:2429.txt">آيه  75</a></body></html>سوره إسراء آيه  67
‏متن آيه : ‏
‏ وَإِذَا مَسَّكُمُ الْضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَن تَدْعُونَ إِلاَّ إِيَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَكَانَ الإِنْسَانُ كَفُوراً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و چون‌ در دريا بلايي‌ دامنگيرتان‌ شود» و در وضعي‌ قرار گيريد كه‌ بيم ‌غرق ‌شدن‌ و صدمه‌ ديدن‌ داشته‌ باشيد «هركه‌ را كه‌ جز او» از خدايان‌ و ياوران ‌«مي‌خوانيد ناپديد مي‌گردد» و يادشان‌ از خاطرتان‌ مي‌رود لذا در آن‌ هنگام‌ آنچه‌را كه‌ جز حق‌ تعالي‌ به‌ خدايي‌ و فريادرسي‌ خود مي‌خوانديد ـ اعم‌ از بتان‌، يا جنيان‌، يا فرشتگان‌، يا بشر ـ همه‌ گم‌وگور مي‌شوند و شما از آنها بريده‌ ومخصوصا به‌ حق‌ تعالي‌ رجوع‌ مي‌كنيد زيرا هر يك‌ از شما به‌ علم‌ فطري‌اي ‌كه‌ هرگز قادر به‌ دفع‌كردن‌ آن‌ نيست‌ مي‌داند كه‌ بتان‌ و مانند آنها هيچ‌كاره‌اند و در چنين‌ حالي‌ به‌كارش‌ نمي‌آيند «پس‌ چون‌ شما را به‌سوي‌ خشكي‌ رهانيد، رويگردان ‌مي‌شويد» از اخلاص‌ براي‌ حق‌ تعالي‌ و يگانه‌پرستي‌ وي‌ لذا به‌سوي‌ خواندن‌ بتانتان ‌و ياري‌جستن‌ از آنان‌ برمي‌گرديد «و انسان‌ كفور است‌» يعني‌: بسيار ناسپاس ‌نعمت‌هاي‌ خداوند(ج)  است‌.
ابن‌كثير روايت‌ مي‌كند: «عكرمه‌ فرزند ابوجهل‌ در فتح‌ مكه‌ فرار كرد و سوار كشتي‌ شد تا از راه‌ دريا به‌ حبشه‌ بگريزد پس‌ در دريا بادي‌ تند و طوفاني‌ بر كشتي‌نشينان‌ يورش‌ آورد، در اين‌ هنگام‌ سرنشينان‌ كشتي‌ به‌ يك‌ديگر گفتند: حالا ديگر هيچ‌ نيرويي‌ نمي‌تواند اين‌ بلا را از ما دفع‌ كند، جز اين‌كه‌ همه‌ از سر اخلاص‌ خداي‌ يگانه‌ را بخوانيم‌! در اين‌ هنگام‌ بود كه‌ عكرمه‌ با خود گفت‌: سوگند به‌ خدا كه‌ اگر در دريا كسي‌ جز او به‌ كار انسان‌ نمي‌آيد، در خشكي‌ هم‌ به‌كار وي ‌نمي‌آيد؛ بار خدايا! با تو عهد مي‌بندم‌ كه‌ اگر مرا به‌ سلامت‌ از دريا بيرون‌ آري‌، مي‌روم‌ و دستم‌ را در دست‌ محمدص مي‌گذارم‌، چه ‌بسا كه‌ او را با گذشت‌ ومهربان‌ بيابم‌. پس‌ از دريا به‌ سلامت‌ رهيد و نزد رسول‌ خداص بازگشت‌ و اسلام ‌آورد و اسلامش‌ بسي‌ پايدار شد ـ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ از او راضي‌ باد».
 
	سوره إسراء آيه  68
‏متن آيه : ‏
‏ أَفَأَمِنتُمْ أَن يَخْسِفَ بِكُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِباً ثُمَّ لاَ تَجِدُواْ لَكُمْ وَكِيلاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«آيا ايمن‌ شده‌ايد» يعني‌: همين‌كه‌ از دريا نجات‌ يافتيد، احساس‌ امنيت‌ كرده‌ و باز از حق‌ روگردان‌ شديد  مگر غافل‌ از آنيد؛ همان‌ ذاتي‌ كه‌ بر نابود كردن‌ شما دردريا توانا بود، همين‌گونه‌ تواناست‌ «از اين‌كه‌ شما را در كناري‌ از خشكي‌ به‌ زمين‌ فرو برد» خسف‌: آن‌ است‌ كه‌ زمين‌ يك‌ چيز را در خود فرو برد. بدين‌گونه‌خداوند متعال‌ آنهارا از غفلت‌ و ايمن‌زدگي‌ پس‌ از نجات‌ از دريا، بر حذر ساخت ‌«يا بر شما باد تندي‌ سنگريزه‌ افگن‌ بفرستد» يعني‌: آيا ايمن‌ شده‌ايد از اين‌كه‌ حق‌ تعالي‌ شنبادي‌ تند بر شما بفرستد. حاصب‌: بادي‌ است‌ تند كه‌ سنگريزه‌هاي ‌كوچك‌ را با خود برمي‌دارد و بر هر چه‌ و هركه‌ هست‌، محكم‌ مي‌كوبد «سپس ‌براي‌ خود هيچ‌ وكيلي‌ نيابيد» يعني‌: آن‌گاه‌ نگهبان‌ و ياري‌گري‌ براي‌ خود نمي‌يابيد كه‌ شما را از عذاب‌ خدا(ج)  باز دارد پس‌ بدانيد كه تنها جاي‌ نگران‌كننده‌ و برهم‌ زننده‌ امنيت‌ شما، محيط دريا نيست‌ بلكه‌ حق‌ تعالي‌ قادر است‌ تا در خشكي‌ نيز شما را غرق‌ خاك‌ ولاي‌ولجن‌ كند و از آن‌ بالا نيز بر شما طوفاني‌ هلاكت‌بار فروفرستد پس‌ عاقل‌ بايد در هر حالي‌ از خداوند(ج)  بيمناك‌ باشد.
 
سوره إسراء آيه  69
‏متن آيه : ‏
‏ أَمْ أَمِنتُمْ أَن يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفا مِّنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُم بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لاَ تَجِدُواْ لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«يا مگر ايمن‌ شده‌ايد» اي‌ كساني‌ كه‌ به‌ يگانگي‌ ما در دريا معترف‌ گشته‌ ولي ‌در خشكي‌ باز سر خود گرفته‌ به‌ آستان‌ بتان‌ رفتيد؛ «از اين‌كه‌» حق‌ تعالي‌ «بار ديگر شما را به‌ دريا بازگرداند» و بدين‌ گونه‌ انگيزه‌هايتان‌ را به‌سوي‌ سفر دريا وسوار شدن‌ بر كشتي‌ تقويت‌ كند «و تندبادي‌ شكننده‌ بر شما بفرستد» قاصف‌: بادي‌تند است‌ كه‌ صدايي‌ محكم‌ و هول‌انگيز دارد، يا بادي‌ شكننده‌ است‌ كه‌ همه‌ چيز و از جمله‌ كشتي‌ را درهم‌ مي‌كوبد «و به‌ سزاي‌ آن‌كه‌ كفر ورزيديد» يعني‌: به‌ سبب ‌كفرتان‌ «غرقتان‌ كند آن‌گاه‌ براي‌ خود هيچ‌ مؤاخذه‌كننده‌اي‌ بر ما به‌ سبب‌ آن‌ غرق ‌نيابيد؟» يعني‌: هيچ‌ خونخواهي‌