 جانب‌ پروردگار خود به‌ پشتوانه‌ برهان‌ و يقين‌ روشني‌ استوار هستم‌ و شك‌ و هوا و هوس‌، تكيه‌گاه‌ من‌ نيست‌ چنان‌كه‌ شما در پيروي‌ از شبهات ‌باطل‌ و شك‌ورزيهاي‌ بي‌اساس‌، هيچ‌ تكيه‌گاهي‌ جز هوس‌هاي‌ ناروا نداريد «و شما آن‌ را دروغ‌ پنداشتيد» يعني: پروردگار را، يا حجت‌ آشكار را. «آنچه‌ به‌شتاب‌ از من‌ مي‌طلبيد» از عذاب‌ الهي‌ «در نزد من‌ نيست‌» يعني: در اختيار من‌نيست‌. نقل‌ است‌ كه‌ مشركان‌ از فرط تكذيب‌ و از روي‌ استهزا و تمسخر، خواستار نزول‌ عذاب‌ عاجل‌ و شتابان‌ الهي‌ مي‌شدند. بعضي‌ در معناي‌ آن‌ گفته‌اند: معجزاتي‌كه‌ از من‌ به‌ شتاب‌ مي‌طلبيد در نزد من‌ نيست‌ «حكم‌ جز به‌دست‌ خداوند نيست‌» در همه‌چيز، از جمله‌ در اجابت‌ يا عدم‌ اجابت‌ درخواست‌ عجولانه‌ عذاب‌، يا فرودآوردن‌ معجزات‌ «او گوياي‌ حق‌ است‌» يعني: خداوند متعال‌ در آنچه‌ كه‌ بدان‌ حكم‌ مي‌كند، بيان‌كننده‌ حق‌ و حقيقت‌ است‌ و هيچ‌ حكمي‌ از احكام‌ وي‌ خالي‌ ازحكمت‌ نيست‌. يا او بيان‌ كننده‌ قضاياي‌ حق‌ است‌ «و او بهترين‌ فيصله‌كنندگان‌ است‌» ميان‌ حق‌ و باطل‌، با آنچه‌ كه‌ در ميان‌ بندگانش‌ حكم‌ مي‌كند و فيصله ‌مي‌دهد. فصل: قضاوت‌ و داوري‌ است‌.
 
آيه  58
‏متن آيه : ‏
‏ قُل لَّوْ أَنَّ عِندِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ لَقُضِيَ الأَمْرُ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَاللّهُ أَعْلَمُ بِالظَّالِمِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بگو» اي‌ پيامبرص «اگر آنچه‌ را به‌ شتاب‌ از من‌ مي‌طلبيد، نزد من‌ بود» يعني: اگر فرودآوردن‌ عذاب‌ درخواست‌ شده‌ شما در توان‌ من‌ بود «همانا كار بين‌ من‌ وشما يكسره‌ مي‌شد» زيرا آن‌ را بر شما فرود مي‌آوردم‌، آن‌گاه‌ ديگر كار ميان‌ من ‌و شما به‌ انجام‌ خود مي‌رسيد «و خداوند به‌ ستمكاران‌ آگاه‌تر است‌» به‌ همين‌ جهت‌، عذاب‌ را ـ به‌مقتضاي‌ علم‌ و حكمتش‌ ـ در وقت‌ مناسب‌ آن‌ فرود مي‌آورد.
 
	آيه  59
‏متن آيه : ‏
‏ وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلاَّ يَعْلَمُهَا وَلاَ حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الأَرْضِ وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ يَابِسٍ إِلاَّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
بعد از اين‌ گفت‌ وگوي‌ طولاني‌ كه‌ خداي‌ عزوجل‌ ميان‌ پيامبرش‌ و معاندان‌ دين ‌حق‌ ترتيب‌ داد، اينك‌ سياق‌ آيات‌ به‌ موضوع‌ علم‌ الهي‌ مي‌پردازد: «و كليدهاي ‌غيب‌» يعني: گنجينه‌هاي‌ غيب‌. يا كليدهاي‌ گنجينه‌هاي‌ غيب‌ «تنها نزد اوست‌، هيچ‌ كس‌ جز او آن‌ را نمي‌داند» يعني: احدي‌ از خلقش‌ به‌ چيزي‌ از امور غيبي‌اي‌ كه ‌او علم‌ آنها را به‌ خودش‌ مخصوص‌ ساخته‌، آگاهي‌ ندارد.
اين‌ آيه‌، اباطيل‌ و ياوه‌گويي‌هاي‌ كاهنان‌، منجمان‌، رمالان‌ و ديگراني‌ را كه ‌مدعي‌ دانستن‌ اموري‌ فراتر از حد و شأن‌ خويش‌ هستند، دفع‌ مي‌كند. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «هر كس‌ نزد عراف‌ (كاهن‌، منجم‌، رمال‌) برود و از او چيزي‌ را سؤال‌ كند، چهل‌ شب‌ از وي‌ نمازي‌ پذيرفته‌ نمي‌شود». همچنين‌ درحديث‌ شريف‌ راجع‌ به‌ «علم‌ غيب‌» آمده‌ است: «كليدهاي‌ غيب‌ پنج‌ چيز است‌ كه‌ جز خداي‌ سبحان‌ كسي‌ به‌ آنها علم‌ ندارد:
1ـ كسي‌ جز خدا(ج) نمي‌داند كه‌ فردا چه‌كاري‌ انجام‌ مي‌دهد.
2ـ كسي‌ جز خدا(ج) نمي‌داند كه‌ در رحم‌ها چيست‌ «از اوصاف‌ اخلاقي‌ و ايماني‌جنين‌».
3ـ كسي‌ جز خدا(ج) نمي‌داند كه‌ باران‌ چه‌وقت‌ نازل‌ مي‌شود.
4ـ كسي‌ جز خدا(ج) نمي‌داند كه‌ قيامت‌ چه‌وقت‌ برپا مي‌شود.
5ـ و كسي‌ جز خدا(ج) نمي‌داند كه‌ در كدام‌ سرزمين‌ مي‌ميرد»[2].
«و آنچه‌ را در خشكي‌ و درياست‌» از نبات‌ و حيوان‌ و جماد و جواهر و عناصر وغيره‌ «مي‌داند» به‌ علم‌ تفصيلي‌ «و هيچ‌ برگي‌ فرو نمي‌افتد مگر اين‌ كه‌ آن‌ را مي‌داند» يعني: هيچ‌ برگي‌ از هيچ‌ درختي‌ فرونمي‌افتد، مگر اين‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ به ‌آن‌ آگاه‌ است‌ و شمار، زمان‌ و مكان‌ سقوط آن‌ را مي‌داند «و هيچ‌ دانه‌اي‌» نيست‌ «در تاريكي‌هاي‌ زمين‌» يعني: در اماكن‌ تاريك‌ آن‌، چون‌ بطن‌ زمين‌ «و هيچ ‌تر وخشكي‌ نيست‌» اين‌ تعبير، شامل‌ تمام‌ موجودات‌ مي‌شود «مگر اين‌ كه‌ در كتابي‌ روشن‌ ثبت‌ است‌» كه‌ همانا لوح‌ محفوظ، يا علم‌ خداوند متعال‌ مي‌باشد.
 
[2] براي‌ آگاهي‌ بيشتر از مفاد و مصاديق‌ اين‌ امور، نگاه‌ كنيد به‌ تفسير سوره‌ «لقمان‌ / 34».<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:1008.txt">آيه  60</a><a class="text" href="w:text:1009.txt">آيه  61</a><a class="text" href="w:text:1010.txt">آيه  62</a><a class="text" href="w:text:1011.txt">آيه  63</a><a class="text" href="w:text:1012.txt">آيه  64</a><a class="text" href="w:text:1013.txt">آيه  65</a><a class="text" href="w:text:1014.txt">آيه  66</a><a class="text" href="w:text:1015.txt">آيه  67</a><a class="text" href="w:text:1016.txt">آيه  68</a></body></html>آيه  60
‏متن آيه : ‏
‏ وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُم بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُم بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَى أَجَلٌ مُّسَمًّى ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اوست‌ آن‌ كه‌ در شب‌ شما را قبض‌ روح‌ مي‌كند» يعني: در شب‌ شما را به ‌خواب‌ فرو مي‌برد و ارواح‌ شما را كه‌ به‌وسيله‌ آن‌ قادر به‌ تمييز و تصرف ‌مي‌گرديد، در آن‌ قبض‌ مي‌كند، از اين‌رو گفته‌اند كه: خواب‌ مرگ‌ صغري‌ است‌. «و آنچه‌ را در روز كسب‌ كرده‌ايد» يعني: آنچه‌ را از خير و شر با اندامها و اعضاي‌ وجود خود در روز انجام‌ داده‌ايد «مي‌داند» اين‌ تعبير بدان‌ معني‌ نيست‌ كه ‌حق‌ تعالي‌ افعالي‌ را كه‌ ما در شب‌ انجام‌ مي‌دهيم‌، نمي‌داند، يا ما را در روز به‌وسيله‌ خواب‌ قبض‌ روح‌ نمي‌كند زيرا مخصوص‌ ساختن‌ يك‌ چيز به‌ يادآوري‌، دليل‌ بر نفي‌ ماعداي‌ آن‌ نيست‌ «سپس‌ شما را در آن‌» يعني: در روز «برمي‌انگيزد» مراد بيدار شدن‌ انسان‌ از خواب‌ در روز است‌ «تا ميعاد معين‌» يعني: تا ميعادي‌ كه‌ براي‌ زندگي‌ و رزق‌ و روزي‌ هر فردي‌ از افراد بندگان ‌تعيين‌ شده‌ است‌، «به‌انجام‌ رسانده‌ شود، سپس‌ بازگشت‌ شما به‌سوي‌ اوست‌، آن‌گاه ‌شما را از آنچه‌ مي‌كرديد خبر مي‌دهد» اين‌ آيه‌ كريمه‌ بر احاطه‌ علم‌ خداوند متعال‌ به‌تمام‌ مخلوقاتش‌ در همه‌ احوال‌ و اطوار هستي‌ و مرگشان‌ دلالت‌ مي‌كند.
خداي‌ عزوجل‌ در اين‌ آيه‌، خواب‌ را «وفات‌»، و در جاي‌ ديگري‌ آن‌ را «مرگ‌» ناميده‌؛ بنابراين‌، از تعابير فوق‌ چنين‌ برمي‌آيد كه‌ ما مي‌توانيم‌ به‌ وسيله‌ خواب‌، چيزهايي‌ را در مورد عالم‌ مرگ‌، عالم‌ برزخ‌، عذاب‌، يا نعمت‌هاي‌ قبر بدانيم‌ ز