كم بر گفتمان سقيفه، بدور از هرج و مرج، دروغ، عهدشكني و دسيسه‌گري بود و چنان سلامت و امنيتي در خود داشت كه مي‌توان آن را فرايند گردن نهادن صحابه در برابر نصوص شرعي دانست؛ چراكه نصوص شرعي، به عنوان اصول مذاكره بر گفتمان سقيفه حاكم شده بود.
دكتر توفيق شاوي ضمن بررسي شوراي صحابه در دوران خلفاي راشدين، گفتمان سقيفه را مورد كنكاش قرار داده و چنين نتيجه‌گيري نموده كه:
الف) نشست سقيفه، نشان داد كه مشورت آزادانه و رايزني در فضاي باز به عنوان يكي از آموزه‌هاي صريح قرآن، مبنا و پايه‌ي تشكيل حكومت مي‌باشد. پايبندي صحابه(رض) به آموزه‌هاي دين، آنان را به اجماع و اتفاق نظر در مورد تعيين خليفه رسانيد؛ به عبارت ديگر محور اصلي اجماع صحابه در سقيفه، آياتي از قرآن بود كه به اصل شورا و مشورت دستور مي‌دهد. اجماع صحابه در سقيفه، بيان‌گر و مؤكد اين است كه شورا، اصل و پايه‌ي تشكيل دولت اسلامي مي‌باشد و نخستين اصل قانون اساسيِ مورد اجماع در حاكميت ديني است كه برگرفته از نصوص كتاب و سنت مي‌باشد.
ب) سقيفه‌ي بني‌ساعده، نشان مي‌دهد كه انتخاب رييس دولت يا حكومت اسلامي و تعيين اختياراتش، بر اساس شورا و بيعت است؛ انتخاب و بيعت آزادانه و يا به تعبير امروزي قانون اساسي، در قبال اختياراتي كه به رييس حكومت مي‌دهد، شرايط و وظايفي نيز پيش رويش مي‌نهد و مي‌توان تفويض اختيارات و شرح وظايف حاكم اسلامي را اصل ديگري از قانون اساسي حكومت اسلامي دانست كه در سقيفه مورد اجماع صحابه واقع شد.
ج) در سقيفه‌ي بني‌ساعده بر مبناي دو اصل پيشين، ابوبكر(رض) به اجماع صحابه به جانشيني رسول‌خدا(ص) انتخاب شد تا به عنوان نخستين خليفه‌ي دولت اسلامي، انجام وظيفه نمايد(15). البته انتخاب ابوبكر(رض) در سقيفه‌ي بني‌ساعده، جنبه‌ي معرفي داشت و تفويض نهايي خلافت به وي در روز بعد و پس از بيعت عمومي مردم با او در مسجدالنبي(ص) تحقق يافت(16). در صفحات بعد، به بررسي بيعت عمومي مردم با ابوبكر(رض) خواهيم پرداخت.
------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الأحكام السلطانية، ص3
2) عصر الخلفاء الراشدين، نوشته‌ي دكتر فتحيه نبراوي، ص22
3) مرجع سابق، ص23
4) الخلافة و الخلفاء الراشدون، ص58
5) مسلم (3/1478)
6) منظور از مرگ جاهلي، اين است كه مرگش بر صفت و ويژگي دوره‌ي پرهرج و مرج جاهليت و بر ضلالت و گمراهي است.(مترجم)
7) الخلفاء و الخلفاء الراشدون، ص59
8) الملل و النحل (7/83)؛ نگاه كنيد به: نظام الحكم از محمود خالدي، ص 237 تا 248
9) الخلافة و الخلفاء الراشدون، ص49
10) المقدمة، ص191
11) المرتضي، سيرة أبي‌الحسن علي بن أبي‌طالب، ص65
12) سيرة أبي‌الحسن علي بن أبي‌طالب، ص67
13) الخلافة و الخلفاء الراشدون، ص66
14) دراسات في عهد النبوة و الخلافة الراشدة، ص256
15) فقه الشوري و الإستشارة از دكتر توفيق شاوي، ص140
16) مرجع سابق، ص142<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="folder" href="w:html:95.xml">بيعت عمومي با ابوبكر صديق(رض)</a><a class="text" href="w:text:104.txt">اداره‌ي امور داخلي جامعه‌ي اسلامي</a><a class="text" href="w:text:105.txt">مردمي بودن ابوبكر(رض) و حضور وي در جامعه</a><a class="text" href="w:text:106.txt">ساختار قضايي دوره‌ي ابوبكر صديق(رض)</a><a class="text" href="w:text:107.txt">برخي از احكام قضايي دوره‌ي ابوبكر صديق(رض)</a><a class="text" href="w:text:108.txt">موضع علي و زبير رضي الله عنهما در قبال خلافت ابوبكر(رض)</a><a class="text" href="w:text:109.txt">حكم ميراث رسول‌خدا(ص)</a></body></html><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:96.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:97.txt">1ـ مفهوم بيعت</a><a class="text" href="w:text:98.txt">2ـ مصادر قانون‌گذاري در حكومت ابوبكر صديق</a><a class="text" href="w:text:99.txt">3ـ نظارت همگاني بر حاكم، حق شهروندي مردم در حكومت اسلامي</a><a class="text" href="w:text:100.txt">4 ـ عدالت و برابري در ميان مردم</a><a class="text" href="w:text:101.txt">5 ـ صداقت و راستي، اساس تعامل حكومت و مردم</a><a class="text" href="w:text:102.txt">6ـ جهاد در راه خدا، اولويت حكومت ابوبكر(رض)</a><a class="text" href="w:text:103.txt">7 ـ مبارزه با مفاسد اجتماعي، اولويت ديگر خلافت ابوبكر(رض)</a></body></html>روز پس از گردهمايي سقيفه و بيعتي كه با ابوبكر(رض) صورت گرفت، مسلمانان براي بيعت عمومي با ابوبكر(رض) جمع شدند؛ عمر فاروق(رض) در آن روز نقش مهمي در بيعت عموم مسلمانان با ابوبكر(رض) داشت.(1)  انس بن مالك(رض) مي‌گويد: ابوبكر(رض) يك روز پس از آن‌كه با وي در سقيفه بيعت شد، برمنبر نشست؛ عمر(رض) برخاست و پيش از ابوبكر(رض) سخنراني كرد و پس از حمد و ثناي الهي، چنين گفت: «اي مردم! من ديروز به فكر و انديشه‌ي خود به شما سخناني گفتم كه نه از آن‌چه در كتاب خدا يافته‌ام، بود و نه از آن‌چه رسول‌خدا(ص) به آن سفارش فرموده‌اند؛ چراكه من چنين مي‌پنداشتم كه رسول‌خدا(ص) تا آخر درميان ما مي‌مانند و ما را راهبري مي‌كنند.(2)  خداوند متعال، در ميان شما كتابي باقي نهاده كه مايه‌ي هدايت و ره‌يابي است؛ پس اگر به اين كتاب تمسك ورزيد، خداوند بلند مرتبه، شما را به راه راست ره مي‌نمايد؛ همان‌طور كه رسول‌خدا(ص) را هدايت كرده است. خداي متعال، اراده‌ي شما را بر اين هماهنگ فرموده تا زمام‌داري امور خويش را به بهترين خود يعني يار دل‌سوز رسول‌خدا(ص) و كسي كه در سفر هجرت با پيامبر(ص) همراه بود، واگذار كنيد؛ پس برخيزيد و با ابوبكر(رض) بيعت كنيد.» مردم برخاستند و به طور عمومي و همگاني با ابوبكر صديق(رض) بيعت كردند. ابوبكر(رض) پس از حمد و ثناي الهي چنين فرمود: «اي مردم! مرا در حالي به امارت خويش گماشتيد كه (گمان نمي‌كنم) بهترين شما باشم؛ پس اگر نيك و درست عمل كردم، ياريم دهيد و اگر بد و نادرست رفتار كردم، اصلاحم كنيد. صداقت و راستي، (چون)امانت است (كه خوب و كامل ادا شده) و دروغ، كمال خيانت؛ كسي كه در بين شما ضعيف (و حق‌باخته) است، در نزد من قوي خواهد بود تا به خواست خدا، حقش را به او بازگردانم و هر كس كه در ميان شما قوي است (و حق ديگران خورده)، در نزد من ضعيف خواهد بود تا به خواست خدا حق را از او بستانم (و به ذي‌حق بازپس دهم.) هيچ قومي، جهاد در راه خدا را ترك نمي‌كنند مگر آن‌كه خداي متعال، آن‌ها را خوار و ذليل مي‌گرداند و فحشا و بدكاري در هيچ قومي گسترش نمي‌يابد مگركه خداي متعال، همه‌ي آن‌ها را به بلا و عذابي عمومي گرفتار مي‌سازد. از من تا زماني كه از خدا و رسولش اطاعت مي‌كنم، فرمان پذيريد و هرگاه از اطاعت خدا و رسول، سرتافتم، نبايد از من اطاعت كنيد. خداوند، شما را مورد رحمت خود قرار دهد؛ براي نماز برخيزيد.»(3) 
در صحيح امام بخاري رحمه الله نيز به بيعت عمومي صحابه(رض) با ابوبكر صديق(رض) اشاره شده است(4). 
اين خطبه‌ي شكوهمند با آن‌كه مختصر و كوتاه مي‌باشد، از باارزش‌ترين خطبه‌هاي اسلامي به شمار مي‌آيد؛ چراكه ابوبكر صديق(رض) در آن، به بيان اصول عدالت‌گستري و مهرورزي در تعامل ميان حكومت و مردم مي‌پردازد و بر اين تأكيد مي‌كند كه اطاعت از ولي‌امر و كاردار مسلمانان، منوط به اين است كه او، فر